Quảng cáo giảm cân của Ngân 98 và người nổi tiếng: an toàn không?

Sản phẩm giảm cân được người nổi tiếng như Ngân 98 quảng bá trên mạng xã hội không thể mặc định là an toàn, dù hình ảnh trước và sau trông thuyết phục đến đâu. Câu trả lời phụ thuộc vào việc sản phẩm có được công bố hợp pháp, thành phần có chứa chất cấm hay không, và lời quảng cáo có đúng sự thật không. Nhiều sản phẩm "giảm cân thần tốc" từng bị cơ quan chức năng phát hiện trộn chất cấm như sibutramine, có thể gây hại tim mạch. Bài viết hướng dẫn cách tự đánh giá trước khi mua và những dấu hiệu cần ngừng dùng ngay.

Vì sao quảng cáo giảm cân của người nổi tiếng dễ thuyết phục

Người có ảnh hưởng sở hữu lượng người theo dõi lớn, cách nói chuyện gần gũi, và thường kể câu chuyện cá nhân: từng béo, từng tự ti, rồi "nhờ sản phẩm này" mà thay đổi. Hình ảnh trước và sau, livestream cân trực tiếp, lời chứng thực của khách hàng tạo cảm giác tin cậy. Nhưng những yếu tố này không phải là bằng chứng khoa học. Ảnh có thể chỉnh sửa, kết quả có thể đến từ ăn kiêng, tập luyện, thậm chí phẫu thuật, còn "khách hàng" có thể là người được trả tiền.

Ngân 98 là một trong những người nổi tiếng trên mạng xã hội từng gắn tên với các sản phẩm giảm cân và nhận nhiều tranh luận. Bài viết không kết luận về một sản phẩm cụ thể, vì việc đó thuộc thẩm quyền cơ quan kiểm nghiệm và điều tra; thay vào đó, chúng ta xem xét cách người tiêu dùng tự bảo vệ mình trước mọi quảng cáo tương tự.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc

Đa số sản phẩm giảm cân bán trên mạng được đăng ký dưới dạng thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường gọi là thực phẩm chức năng). Theo quy định, quảng cáo loại sản phẩm này phải có dòng khuyến cáo "Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh", không được quảng cáo như thuốc, không được gây hiểu lầm có tác dụng chữa bệnh. Nội dung quảng cáo cũng phải được cơ quan quản lý xác nhận trước khi phát hành.

Vì vậy, những lời hứa như "giảm 10 kg trong 2 tuần", "không cần ăn kiêng, không cần tập", "chữa béo phì tận gốc" đều là dấu hiệu vi phạm hoặc phóng đại.

Mối nguy lớn nhất: chất cấm trộn lẫn

Để tạo hiệu quả "thấy ngay", một số sản phẩm trôi nổi bị trộn trái phép các hoạt chất dược:

• Sibutramine: từng là thuốc giảm cân nhưng đã bị rút khỏi thị trường ở nhiều nước do làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Biểu hiện khi dùng có thể là tim đập nhanh, hồi hộp, mất ngủ, khô miệng, tăng huyết áp.
• Thuốc nhuận tràng, lợi tiểu: làm sụt cân nhanh do mất nước, có thể gây rối loạn điện giải, mệt lả, chuột rút.
• Chất kích thích: làm giảm cảm giác thèm ăn nhưng gây bồn chồn, lo âu, rối loạn nhịp tim.
• Hormone tuyến giáp: tăng chuyển hóa giả tạo, nguy hiểm cho tim và xương.

Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, phụ nữ mang thai, cho con bú, thanh thiếu niên là những nhóm đặc biệt dễ gặp biến chứng.

Năm bước kiểm tra trước khi mua sản phẩm giảm cân

1. Tra số đăng ký, công bố trên cổng thông tin của Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Kiểm tra tên sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm có khớp với bao bì không.
2. Tìm thông báo cảnh báo, thu hồi: gõ tên sản phẩm kèm từ "cảnh báo", "thu hồi", "sibutramine" để xem đã có thông tin từ cơ quan chức năng chưa.
3. Đọc kỹ quảng cáo: có dòng khuyến cáo bắt buộc không, có hứa hẹn quá mức không.
4. Xem thành phần: tên thành phần rõ ràng, có hàm lượng; cẩn trọng với "công thức bí mật", "thảo dược gia truyền".
5. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, đặc biệt khi bạn đang dùng thuốc khác hoặc có bệnh mạn tính.

Việc người nổi tiếng hoặc kẻ mạo danh bác sĩ quảng cáo thực phẩm chức năng sai sự thật không hiếm; bài mạo danh bác sĩ quảng cáo thực phẩm chức năng phân tích các chiêu thức thường gặp.

Dấu hiệu cần ngừng dùng và đi khám

• Tim đập nhanh, hồi hộp, đau ngực, khó thở.
• Đau đầu dữ dội, chóng mặt, huyết áp tăng.
• Mất ngủ, bồn chồn, lo âu bất thường.
• Tiêu chảy kéo dài, mệt lả, chuột rút.
• Vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau hạ sườn phải.

Khi có các biểu hiện trên, ngừng dùng ngay, mang theo sản phẩm và đến cơ sở y tế. Đau ngực, khó thở, yếu liệt nửa người là tình huống cấp cứu, cần gọi 115.

Trách nhiệm pháp lý của người quảng cáo

Luật Quảng cáo và các văn bản hướng dẫn quy định người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, trong đó có người có ảnh hưởng, phải kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm và chịu trách nhiệm khi quảng cáo sai sự thật. Các quy định gần đây ngày càng siết chặt trách nhiệm của người nổi tiếng khi quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm. Hành vi quảng cáo gian dối có thể bị phạt hành chính; nếu sản phẩm là hàng giả hoặc chứa chất cấm gây hậu quả, người liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Người tiêu dùng bị thiệt hại có quyền khiếu nại tới người bán, nền tảng thương mại điện tử, cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc trình báo cơ quan công an.

Giảm cân bền vững không cần "thần dược"

Giảm khoảng 0,5 đến 1 kg mỗi tuần là tốc độ thường được khuyến nghị để an toàn và dễ duy trì. Những nguyên tắc cơ bản:

• Ăn đủ rau, đạm, giảm đồ ngọt, đồ chiên, nước ngọt có đường.
• Kiểm soát khẩu phần, ăn chậm, hạn chế ăn khuya.
• Vận động đều: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, kết hợp bài tập sức mạnh.
• Ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng.

Mô hình ăn uống được nghiên cứu nhiều như chế độ Địa Trung Hải là lựa chọn đáng tham khảo, xem thêm bài chế độ ăn Địa Trung Hải để giảm cân. Người thừa cân nhiều hoặc có bệnh lý đi kèm nên khám chuyên khoa dinh dưỡng hoặc nội tiết để có kế hoạch phù hợp, kể cả việc dùng thuốc giảm cân theo đơn khi bác sĩ thấy cần.