Mạo danh bác sĩ: cảnh báo thực phẩm chức năng quảng cáo sai sự thật

Mạo danh bác sĩ để quảng cáo thực phẩm chức năng là chiêu trò ngày càng tinh vi: kẻ gian lấy ảnh, video của bác sĩ, giáo sư nổi tiếng, thậm chí dùng công nghệ ghép mặt, giả giọng, gắn logo bệnh viện để bán sản phẩm "chữa khỏi" tiểu đường, xương khớp, ung thư. Nguyên tắc cần nhớ: bác sĩ đang hành nghề không được quảng cáo thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh, và mọi quảng cáo hứa "khỏi hẳn", "không cần dùng thuốc" đều là dấu hiệu lừa đảo. Bài viết hướng dẫn cách nhận diện, kiểm chứng và tố giác.

Chiêu trò mạo danh bác sĩ hoạt động thế nào

1. Mượn uy tín: sử dụng hình ảnh, tên tuổi của bác sĩ có thật, kèm chức danh, nơi công tác. Nhiều người từng phải lên tiếng đính chính rằng họ không liên quan.
2. Video cắt ghép: lấy đoạn phỏng vấn trên truyền hình, chèn lời thoại khác hoặc dùng công nghệ giả giọng, ghép khẩu hình.
3. Trang giả mạo: lập trang mạng xã hội, website có giao diện giống báo chí, bệnh viện, kèm bình luận "khỏi bệnh" do tài khoản ảo viết.
4. Tư vấn qua điện thoại: người tự xưng "dược sĩ", "trợ lý bác sĩ" gọi điện, đánh vào nỗi lo bệnh tật, thúc giục mua liệu trình dài.
5. Ưu đãi gấp: "chỉ còn hôm nay", "tặng thêm hộp", "giá đặc biệt cho bệnh nhân".

Nạn nhân thường là người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính đang mệt mỏi với việc điều trị lâu dài, muốn tìm "phương thuốc" nhanh hơn.

Thực phẩm chức năng và thuốc: khác nhau ở đâu

Vì vậy, bất kỳ quảng cáo nào gán cho thực phẩm chức năng công dụng "chữa khỏi", "điều trị dứt điểm" đã là sai quy định ngay từ đầu.

Cách kiểm chứng bác sĩ trong quảng cáo

• Tra cứu chứng chỉ hành nghề: thông tin người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh được công khai trên hệ thống quản lý của Bộ Y tế và Sở Y tế. Bạn có thể tra theo họ tên, nơi công tác.
• Kiểm tra trang chính thức của bệnh viện: bệnh viện có trang web, trang mạng xã hội được xác minh; nhiều nơi đã đăng cảnh báo về việc bị mạo danh.
• Tìm thông tin đính chính: gõ tên bác sĩ kèm từ "mạo danh", "giả mạo" để xem đã có cảnh báo chưa.
• Để ý chi tiết bất thường: khẩu hình không khớp tiếng, giọng đều đều như máy, ánh sáng khuôn mặt khác nền, video bị cắt đột ngột.

Dấu hiệu của quảng cáo sai sự thật

• Hứa chữa khỏi bệnh mạn tính như tiểu đường, cao huyết áp, gout, xương khớp, ung thư.
• Khuyên bỏ thuốc đang dùng theo đơn bác sĩ.
• Chỉ bán qua tin nhắn, điện thoại, giao hàng thu tiền tận nơi, không có địa chỉ rõ ràng.
• Thành phần "bí truyền", "công nghệ Nhật, Mỹ" không có thông tin kiểm chứng.
• Thiếu dòng khuyến cáo bắt buộc về thực phẩm không phải là thuốc.

Những sản phẩm như vậy có thể là hàng giả, kém chất lượng, thậm chí trộn tân dược. Hậu quả nghiêm trọng của thực phẩm chức năng giả được phân tích trong bài tác hại của thực phẩm chức năng giả.

Hậu quả với người bệnh

Thiệt hại lớn nhất không phải là tiền mà là sức khỏe. Người bệnh tin quảng cáo, bỏ thuốc điều trị, khiến bệnh tiến triển: đường huyết tăng cao, huyết áp mất kiểm soát, ung thư bỏ lỡ thời điểm điều trị. Một số sản phẩm chứa corticoid trộn trái phép có thể làm bệnh xương khớp "đỡ" tạm thời nhưng gây loãng xương, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận khi dùng lâu dài.

Pháp luật xử lý thế nào

Quảng cáo thực phẩm chức năng sai sự thật, gây nhầm lẫn với thuốc, sử dụng hình ảnh, danh nghĩa của cán bộ y tế, cơ sở y tế để quảng cáo là hành vi bị cấm và có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về quảng cáo và an toàn thực phẩm. Sử dụng hình ảnh người khác không được phép còn xâm phạm quyền nhân thân theo Bộ luật Dân sự. Nếu có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; sản xuất, buôn bán hàng giả cũng có tội danh riêng.

Giúp người thân cao tuổi không mắc bẫy

Người cao tuổi thường là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất, vì họ tin vào hình ảnh "bác sĩ", có nhiều bệnh mạn tính và đôi khi ngại hỏi con cháu. Một vài việc con cháu có thể làm:

• Cùng ông bà, bố mẹ xem lại danh sách thuốc đang dùng và ghi rõ tên bác sĩ điều trị, số điện thoại phòng khám để hỏi khi cần.
• Thống nhất một nguyên tắc đơn giản: trước khi mua bất kỳ sản phẩm "chữa bệnh" nào trên mạng hay qua điện thoại, hãy gọi cho con cháu hoặc hỏi dược sĩ.
• Cài đặt chặn cuộc gọi rác, tắt hiển thị quảng cáo cá nhân hóa trên tài khoản mạng xã hội của người thân.
• Chia sẻ các bài cảnh báo từ nguồn chính thức, giải thích bằng ví dụ cụ thể thay vì chỉ dặn "đừng tin".

Thái độ cũng quan trọng: nếu người thân đã lỡ mua, đừng trách mắng, vì điều đó khiến họ giấu những lần sau. Hãy cùng xử lý hậu quả và rút kinh nghiệm.

Bạn nên làm gì

1. Không mua sản phẩm từ quảng cáo có dấu hiệu nêu trên; không cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản.
2. Báo cáo quảng cáo, trang giả mạo trên nền tảng mạng xã hội.
3. Gửi phản ánh tới Cục An toàn thực phẩm, Sở Y tế hoặc cơ quan công an nếu bị lừa tiền.
4. Nhắc nhở người thân cao tuổi, cài đặt chặn cuộc gọi rác, cùng họ kiểm chứng trước khi mua.
5. Luôn hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng thêm bất kỳ sản phẩm nào.

Hiện tượng người nổi tiếng quảng cáo sản phẩm giảm cân cũng có nhiều điểm tương đồng, xem bài quảng cáo giảm cân từ người nổi tiếng. Và khi nghi ngờ một sản phẩm đã bị thu hồi giấy công bố, bạn có thể tham khảo bài thu hồi giấy công bố thực phẩm bảo vệ sức khỏe.