Rau dễ ngậm thuốc trừ sâu: cần tây, đậu cove, cải dầu và cách xử lý

Cần tây, đậu cove và các loại cải như cải dầu, cải ngồng thường bị nhắc tên khi nói về rau dễ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, vì chúng hay bị sâu bệnh, được phun nhiều lần và có cấu trúc giữ thuốc lâu. Điều đó không có nghĩa là phải bỏ hẳn các loại rau này. Chọn nguồn rau có kiểm soát, nhặt bỏ phần dễ bám thuốc, ngâm rửa dưới vòi nước và nấu chín đúng cách sẽ giảm đáng kể lượng dư lượng ăn vào. Bài viết phân tích từng loại và cách xử lý cụ thể trong bếp gia đình.

Vì sao có loại rau “ngậm” thuốc nhiều hơn loại khác

Lượng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên rau phụ thuộc vào vài yếu tố, chứ không phải ngẫu nhiên:

• Mức độ sâu bệnh: cây dễ bị sâu ăn lá, rệp, bọ nhảy thì người trồng phun nhiều lần hơn.
• Cấu trúc bề mặt: lá nhăn, có nhiều kẽ, cuống có rãnh dọc, bẹ ôm sát nhau dễ giữ lại thuốc và khó rửa trôi.
• Thời gian cách ly: mỗi loại thuốc có thời gian cách ly ghi trên nhãn, tức số ngày tối thiểu từ lần phun cuối đến khi thu hoạch. Rau thu hái gấp để kịp giá chợ là rủi ro lớn nhất.
• Loại thuốc: thuốc lưu dẫn được cây hấp thu vào bên trong mô, rửa bên ngoài không loại bỏ được hết; thuốc tiếp xúc thì chủ yếu nằm trên bề mặt.

Một số tổ chức ở nước ngoài định kỳ công bố danh sách rau quả có dư lượng cao dựa trên mẫu kiểm tra tại thị trường của họ, và cần tây, cải xoăn, các loại đậu thường góp mặt. Ở Việt Nam, điều kiện canh tác khác, nhưng các nguyên lý trên vẫn đúng.

Cần tây: bẹ ôm sát và rãnh dọc thân

Cần tây có thân bẹ nhiều rãnh dọc, các bẹ ôm khít vào nhau ở gốc. Thuốc phun xuống dễ đọng lại ở phần gốc bẹ và trong rãnh. Cần tây cũng là loại rau hay bị rệp và sâu ăn lá, nhất là trong mùa nóng ẩm.

Cách xử lý:

1. Cắt bỏ phần gốc khoảng hai đốt ngón tay, tách rời từng bẹ.
2. Dùng bàn chải mềm hoặc ngón tay chà dọc theo rãnh dưới vòi nước chảy.
3. Ngâm trong chậu nước sạch vài phút rồi rửa lại, không ngâm quá lâu vì cuống bị úng.
4. Lá cần tây non có thể dùng nhưng nên rửa kỹ từng nắm nhỏ.

Nếu ép nước cần tây uống sống mỗi ngày, bạn càng cần chọn nguồn rau đáng tin cậy vì không có bước nấu để giảm thêm dư lượng.

Đậu cove: quả non và thời điểm thu hái

Đậu cove (đậu que) ra quả liên tục, thu hái cách nhau vài ngày, trong khi sâu đục quả và rệp là vấn đề thường gặp. Đây chính là điểm khó: nếu người trồng phun thuốc trong lúc đang thu hoạch cuốn chiếu, một số quả có thể bị hái khi chưa đủ thời gian cách ly.

Dấu hiệu nên cảnh giác: quả đậu xanh bóng bất thường, đều tăm tắp, không có vết sâu nào, còn mùi hắc lạ khi bẻ. Ngược lại, vài vết sâu nhỏ không đảm bảo rau sạch, chỉ là một gợi ý.

Cách xử lý: tước hai đầu và xơ, rửa dưới vòi nước, ngâm nước sạch rồi rửa lại. Luộc đậu cove với nồi nước nhiều, mở nắp, đổ bỏ nước luộc đầu nếu bạn lo ngại về nguồn hàng. Không ăn đậu cove sống hoặc tái, vì ngoài vấn đề dư lượng, đậu sống còn chứa lectin gây khó chịu tiêu hóa.

Cải dầu, cải ngồng và họ cải nói chung

Các loại cải là món khoái khẩu của sâu tơ, sâu xanh, bọ nhảy. Sâu tơ còn có khả năng kháng thuốc, khiến một số nơi tăng liều hoặc tăng số lần phun. Cải dầu và cải ngồng có lá mỏng, thân mềm, thường được trồng ngắn ngày.

Cách xử lý:

• Bỏ lá già, lá úa ngoài cùng, phần lá này phơi nhiễm lâu nhất.
• Tách từng lá, rửa dưới vòi nước để nước cuốn trôi chất bẩn ở cuống.
• Nấu chín. Luộc rồi đổ nước giúp giảm thêm một phần dư lượng, dù cũng mất bớt vitamin tan trong nước.

Với cải bắp, nhiều lớp lá cuộn chặt nên lớp trong thường ít tiếp xúc thuốc phun hơn, chỉ cần bỏ hai ba lớp lá ngoài.

Ngâm nước muối, nước vo gạo, máy ozone: cái nào hiệu quả

Phần lớn tác dụng làm sạch đến từ việc rửa dưới vòi nước chảy kết hợp chà xát, vì dòng nước cuốn đi chất bẩn bám bề mặt. Một số điểm cần biết:

Chi tiết hơn về các cách rửa cho từng nhóm trái cây, bạn xem tại bài loại bỏ thuốc trừ sâu khi rửa hoa quả.

Chọn nguồn rau là bước quan trọng nhất

Mọi kỹ thuật rửa chỉ là giảm bớt. Cách bảo vệ hiệu quả hơn là chọn rau có nguồn gốc: rau đạt chứng nhận VietGAP hoặc hữu cơ, rau có tem truy xuất ở siêu thị, rau từ người trồng quen biết. Nếu có điều kiện, tự trồng vài loại rau ngắn ngày như cải, mồng tơi, rau muống trong thùng xốp cũng là lựa chọn hay. Bài rau an toàn và cách tránh hóa chất độc hại có thêm những tiêu chí chọn rau ở chợ.

Không chỉ thuốc trừ sâu, rau mầm, giá đỗ còn có thể bị ngâm chất kích thích tăng trưởng. Những vụ việc như giá đỗ ngâm chất kích thích bị phát hiện với số lượng lớn cho thấy việc chọn nơi mua quan trọng không kém việc rửa sạch.

Khi nào nghi ngộ độc và cần đi khám

Ăn rau có dư lượng thấp kéo dài là mối lo về lâu dài, khó nhận biết bằng triệu chứng. Ngộ độc cấp tính thì hiếm hơn nhưng nguy hiểm: buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chảy nhiều nước bọt, vã mồ hôi, đồng tử co nhỏ, co giật cơ, khó thở xuất hiện sau bữa ăn. Khi nhiều người cùng ăn một món rau và cùng có biểu hiện như vậy, cần đến cơ sở y tế ngay, mang theo mẫu rau nếu còn. Không tự gây nôn bằng các mẹo dân gian khi người bệnh lơ mơ.

Rau xanh vẫn là phần không thể thiếu trong bữa ăn. Hiểu rau nào dễ giữ thuốc để xử lý kỹ hơn là cách hợp lý, thay vì hoang mang rồi cắt giảm rau.