Ông Trump Dọa Áp Thuế Lên EU Và iPhone: Hiểu Chuyện Thuế Quan

Năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần dọa áp mức thuế nhập khẩu rất cao lên hàng hóa từ Liên minh châu Âu (EU), đồng thời cảnh báo Apple sẽ phải chịu thuế nếu iPhone bán ở Mỹ không được sản xuất tại Mỹ. Những lời đe dọa này là một phần của chiến lược dùng thuế quan làm đòn bẩy đàm phán thương mại và kéo sản xuất về Mỹ. Với người tiêu dùng, tác động thực tế phụ thuộc vào việc thuế có được áp thật hay không, mức bao nhiêu, và doanh nghiệp chia sẻ chi phí ra sao, nhưng nhìn chung thuế nhập khẩu cao có xu hướng đẩy giá hàng hóa lên.

Chính sách thuế có thể thay đổi nhanh theo từng vòng đàm phán, nên bài viết này tập trung giải thích cơ chế và các tác động thường thấy, thay vì theo dõi từng con số.

Thuế quan là gì và ai thực sự trả

Thuế quan (thuế nhập khẩu) là khoản thuế đánh vào hàng hóa khi đi qua biên giới. Về mặt pháp lý, doanh nghiệp nhập khẩu nộp thuế cho cơ quan hải quan nước nhập khẩu. Về mặt kinh tế, chi phí này có thể được chia giữa:

• Người tiêu dùng qua giá bán lẻ cao hơn.
• Nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ chấp nhận giảm lợi nhuận.
• Nhà sản xuất nước ngoài giảm giá xuất khẩu để giữ thị phần.

Tỷ lệ chia sẻ khác nhau tùy mặt hàng, mức độ cạnh tranh và khả năng thay thế nguồn cung.

Vì sao EU trở thành mục tiêu

Mỹ và EU là hai đối tác thương mại lớn của nhau. Phía Mỹ nhiều lần phàn nàn về thâm hụt thương mại hàng hóa với EU, các rào cản phi thuế quan, thuế dịch vụ kỹ thuật số và quy định với các công ty công nghệ Mỹ. Đe dọa thuế cao được dùng như sức ép để EU nhượng bộ trên bàn đàm phán. Phía EU thường đáp lại bằng cách chuẩn bị danh sách hàng Mỹ có thể bị áp thuế trả đũa, đồng thời tìm kiếm thỏa thuận.

Vì sao iPhone bị nhắc tên

iPhone là biểu tượng của chuỗi cung ứng toàn cầu: thiết kế ở Mỹ, linh kiện từ nhiều nước, lắp ráp chủ yếu ở châu Á. Những năm gần đây Apple đã chuyển một phần sản xuất sang Ấn Độ và mở rộng ở Việt Nam để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Lời đe dọa nhắm vào iPhone gửi thông điệp rằng chính quyền muốn sản xuất diễn ra trên đất Mỹ.

Nhiều nhà phân tích cho rằng đưa toàn bộ dây chuyền lắp ráp iPhone về Mỹ là rất khó trong ngắn hạn vì chi phí lao động, thiếu hệ sinh thái nhà cung cấp và lao động kỹ thuật lành nghề ở quy mô cần thiết. Nếu bị áp thuế, Apple có thể phải lựa chọn giữa tăng giá, giảm biên lợi nhuận hoặc điều chỉnh chuỗi cung ứng.

Đe dọa thuế như một chiến thuật đàm phán

Chính sự bất định này gây khó cho doanh nghiệp: họ khó lập kế hoạch đầu tư, định giá và quản lý tồn kho khi không biết thuế sẽ là bao nhiêu sau vài tháng.

Tác động đến người tiêu dùng

• Giá điện thoại, đồ điện tử: thuế lên linh kiện hoặc sản phẩm hoàn chỉnh có thể làm giá bán ở Mỹ tăng; giá ở các thị trường khác cũng có thể bị ảnh hưởng nếu nhà sản xuất điều chỉnh chiến lược giá toàn cầu.
• Hàng tiêu dùng châu Âu tại Mỹ: rượu vang, ô tô, mỹ phẩm, thực phẩm có thể đắt hơn.
• Lạm phát: thuế quan rộng có thể góp phần đẩy mặt bằng giá lên.

Việt Nam đứng ở đâu trong câu chuyện này

Việt Nam là một trong những điểm đến quan trọng khi các tập đoàn công nghệ đa dạng hóa sản xuất khỏi Trung Quốc, với nhiều nhà máy lắp ráp điện thoại, máy tính bảng, tai nghe, đồng hồ thông minh. Điều này mang lại việc làm và kim ngạch xuất khẩu, nhưng cũng khiến Việt Nam nhạy cảm với chính sách thuế của Mỹ. Bản thân Việt Nam cũng phải đàm phán với Mỹ về thuế đối ứng trong năm 2025. Các yếu tố cần theo dõi:

• Mức thuế Mỹ áp với hàng xuất khẩu từ Việt Nam và quy tắc xuất xứ.
• Nguy cơ bị xem là điểm trung chuyển hàng hóa nước khác để né thuế.
• Quyết định mở rộng hay thu hẹp đầu tư của các tập đoàn điện tử.

Thương mại và chính trị đan xen

Chính sách thuế dưới thời Trump thường gắn với các mục tiêu chính trị rộng hơn: việc làm trong nước, an ninh quốc gia, quan hệ đồng minh. Các quyết định của chính quyền cũng thường bị thách thức tại tòa án hoặc gây tranh cãi trong nước, như vụ việc liên quan đến chính sách với sinh viên quốc tế được bàn trong bài Harvard kiện chính quyền Trump. Nhìn tổng thể, thương mại quốc tế ngày càng chịu ảnh hưởng của cạnh tranh địa chính trị, tương tự những căng thẳng an ninh được phân tích trong bài cuộc đua vũ khí giữa Nga và Mỹ.

Người đọc nên theo dõi tin thuế quan thế nào

• Phân biệt "đe dọa", "đề xuất" và "quyết định đã có hiệu lực".
• Chú ý ngày hiệu lực, danh mục hàng hóa áp dụng và các ngoại lệ.
• Đọc nguồn chính thức (văn bản của chính phủ, cơ quan thương mại) bên cạnh tin tức.
• Không vội đưa ra quyết định mua bán, đầu tư chỉ dựa trên một tuyên bố.