Mukbang lợi hay hại: lợi ích ảo hay mối nguy cho sức khỏe?

Mukbang, các video quay cảnh ăn lượng lớn thức ăn trước ống kính, mang lại cảm giác giải trí, bớt cô đơn cho một số người xem, nhưng đi kèm nhiều rủi ro: người làm nội dung có thể tổn hại tiêu hóa, tim mạch do ăn quá mức thường xuyên, còn người xem dễ bị ảnh hưởng thói quen ăn khuya, ăn theo cảm xúc. Lợi ích nếu có chủ yếu là tâm lý và ngắn hạn; tác hại thì tích lũy dần. Bài viết phân tích hai mặt và cách xem mukbang mà không để nó điều khiển bữa ăn của bạn.

Mukbang là gì và vì sao hút người xem

Từ "mukbang" xuất phát từ tiếng Hàn, ghép từ "ăn" và "phát sóng". Trào lưu bắt đầu ở Hàn Quốc rồi lan ra toàn cầu, trong đó có Việt Nam, với đủ biến thể: ăn thật nhiều, ăn đồ siêu cay, ăn món lạ, ăn kèm âm thanh nhai rõ (ASMR).

Người xem tìm đến mukbang vì nhiều lý do:

• Có "người ăn cùng": người sống một mình cảm thấy bữa ăn bớt trống trải.
• Thỏa mãn thay thế: người đang ăn kiêng xem người khác ăn như một cách "ăn bằng mắt".
• Giải trí, tò mò: xem ai đó ăn hết một lượng khổng lồ hay món cay khủng khiếp.
• Âm thanh thư giãn: một số người thấy âm thanh nhai, xé đồ ăn dễ chịu.

Những "lợi ích" được nhắc tới: thật đến đâu

Không thể phủ nhận mukbang giúp một số người thấy vui hơn, ít cô đơn hơn trong lúc ăn. Người kém ăn đôi khi thấy ngon miệng hơn khi xem người khác ăn. Một số kênh giới thiệu ẩm thực vùng miền, món ăn đặc sản, có giá trị thông tin.

Tuy vậy, những lợi ích này mang tính cá nhân, ngắn hạn, và có thể đạt được bằng cách lành mạnh hơn: ăn cùng gia đình, bạn bè, gọi video với người thân, xem nội dung ẩm thực tập trung vào cách nấu thay vì lượng ăn. Gọi là "lợi ích ảo" cũng không sai khi cảm giác được kết nối chỉ là một chiều qua màn hình.

Rủi ro với người làm mukbang

• Ăn quá nhiều trong một lần: dạ dày căng giãn, đầy bụng, trào ngược, nôn; trường hợp hiếm có thể gây tổn thương dạ dày nghiêm trọng.
• Tăng cân, rối loạn chuyển hóa: lượng calo, muối, đường, chất béo vượt xa nhu cầu, lặp lại hằng ngày làm tăng nguy cơ béo phì, gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
• Đồ siêu cay: kích thích niêm mạc, đau dạ dày, tiêu chảy.
• Ăn nhanh, nuốt vội: dễ hóc, sặc.
• Áp lực tâm lý: phải ăn nhiều hơn, lạ hơn để giữ lượt xem; có người phải nhịn đói, ép nôn để duy trì cân nặng, dẫn tới rối loạn ăn uống.

Những tác hại của thói quen ăn quá nhiều đường và chất béo lên gan được bàn trong bài ăn ngọt quá mức và gan nhiễm mỡ.

Rủi ro với người xem

Ăn theo, ăn khuya

Nhiều người xem mukbang vào buổi tối, nhìn món ăn hấp dẫn và gọi đồ ăn khuya. Thói quen này lặp lại khiến tăng cân và ảnh hưởng giấc ngủ.

Bình thường hóa khẩu phần khổng lồ

Xem người khác ăn ba bốn suất một lúc, người xem dần mất cảm giác thế nào là một bữa vừa đủ.

Ăn uống mất tập trung

Vừa ăn vừa xem màn hình khiến não nhận tín hiệu no chậm hơn, dễ ăn quá mức mà không nhận ra.

Với trẻ em và thiếu niên

Trẻ dễ bắt chước thử thách ăn cay, ăn nhanh, ăn số lượng lớn; trẻ đang có vấn đề cân nặng có thể bị tác động mạnh. Cha mẹ nên để ý nội dung con xem và trò chuyện về khẩu phần hợp lý.

Dấu hiệu bạn nên xem lại thói quen xem mukbang

• Thường xuyên ăn thêm, gọi đồ ăn sau khi xem.
• Chỉ ăn được khi có video phát.
• Dùng mukbang để "ăn bằng mắt" thay bữa thật, rồi sau đó ăn bù quá mức.
• Cảm thấy tội lỗi, lo âu về ăn uống, cân nặng.

Nếu kèm theo ăn vô độ rồi nôn, nhịn đói kéo dài hoặc sụt, tăng cân nhanh, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Rối loạn ăn uống là bệnh lý cần được điều trị, không phải chuyện thiếu ý chí.

Xem có kiểm soát: vài nguyên tắc

1. Không xem trong lúc đói hoặc sát giờ ngủ.
2. Không vừa ăn vừa xem mukbang; ăn chậm, tập trung vào bữa ăn của mình.
3. Ưu tiên kênh giới thiệu ẩm thực, cách nấu, khẩu phần bình thường.
4. Đặt giới hạn thời gian xem trong ứng dụng.
5. Với trẻ em, bật chế độ hạn chế và cùng xem, giải thích.

Nếu muốn giữ cân nặng ổn định, hãy chú ý thời điểm ăn tối và thói quen sau bữa ăn; bài thói quen sau bữa tối giúp giảm mỡ bụng có những gợi ý đơn giản để áp dụng.

Nếu bạn muốn làm nội dung ăn uống

Làm video ẩm thực không nhất thiết phải là ăn thật nhiều. Có nhiều hướng vừa thu hút vừa không đánh đổi sức khỏe:

• Review món ăn với khẩu phần bình thường, tập trung vào hương vị, nguyên liệu, câu chuyện của quán.
• Nấu ăn tại nhà, chia sẻ công thức, mẹo sơ chế an toàn.
• Giới thiệu đặc sản vùng miền, văn hóa ăn uống địa phương.
• Chia phần ăn với người khác trong video thay vì một mình ăn hết.

Nếu vẫn làm mukbang, hãy giãn tần suất, chọn món ít dầu mỡ, không ăn quá cay, khám sức khỏe định kỳ để kiểm tra đường huyết, mỡ máu, men gan, và dừng ngay khi có dấu hiệu đau bụng, nôn ói, khó thở. Đừng bao giờ ép nôn sau khi quay, đây là hành vi có thể gây tổn thương thực quản, rối loạn điện giải và dẫn tới rối loạn ăn uống thực sự.

Góc nhìn khác: lãng phí và thông điệp xã hội

Nhiều video mukbang dùng lượng thức ăn lớn rồi bỏ thừa, gây phản cảm khi vẫn còn nhiều người thiếu ăn. Một số quốc gia đã lên tiếng phản đối kiểu nội dung ăn uống lãng phí. Là người xem, lựa chọn của bạn cũng góp phần quyết định loại nội dung nào được nuôi dưỡng.