Tăng chiều cao cho trẻ: dinh dưỡng vàng để phát triển tối ưu

Muốn trẻ đạt chiều cao tối ưu, cha mẹ cần lo đủ bốn trụ cột: dinh dưỡng cân bằng với đủ năng lượng, đạm, canxi, vitamin D; ngủ đủ và đúng giờ; vận động hằng ngày; và theo dõi tăng trưởng định kỳ để phát hiện sớm bất thường. Di truyền quyết định phần lớn "khung" chiều cao, nhưng những yếu tố môi trường này giúp trẻ chạm tới tiềm năng của mình. Không có loại sữa hay thực phẩm chức năng nào thay thế được một chế độ ăn và lối sống hợp lý.

Chiều cao của trẻ được quyết định bởi những gì

Di truyền từ bố mẹ là yếu tố lớn nhất, tạo ra một khoảng chiều cao mà trẻ có thể đạt được. Trong khoảng đó, trẻ cao hơn hay thấp hơn phụ thuộc vào dinh dưỡng, bệnh tật, giấc ngủ, vận động và nội tiết. Trẻ suy dinh dưỡng kéo dài, hay ốm vặt, tiêu chảy, nhiễm giun, thiếu ngủ có thể không đạt được chiều cao tiềm năng.

Có ba giai đoạn tăng trưởng nhanh đáng chú ý:

• Trong bào thai và 1.000 ngày đầu đời: từ lúc mang thai đến khi trẻ khoảng 2 tuổi, giai đoạn nền tảng.
• Tuổi tiền dậy thì: trẻ tăng trưởng đều đặn mỗi năm.
• Tuổi dậy thì: giai đoạn "bứt phá" chiều cao, thường bắt đầu sớm hơn ở bé gái so với bé trai. Sau dậy thì, các sụn tăng trưởng dần đóng lại và chiều cao gần như dừng tăng.

Dinh dưỡng: các chất "vàng" cho xương và cơ

Năng lượng và đạm

Trẻ cần đủ năng lượng để lớn. Đạm là nguyên liệu xây dựng cơ, xương và các mô. Nguồn đạm tốt gồm thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu. Nên đa dạng, xen kẽ đạm động vật và thực vật.

Canxi

Canxi là thành phần chính của xương. Nguồn canxi dồi dào là sữa và các chế phẩm như sữa chua, phô mai; tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương; đậu phụ; rau lá xanh đậm. Một số loại rau như rau dền cũng góp phần bổ sung canxi trong bữa ăn gia đình.

Vitamin D

Vitamin D giúp hấp thu canxi. Da tổng hợp vitamin D khi tiếp xúc ánh nắng; một số thực phẩm như cá béo, lòng đỏ trứng, sữa có bổ sung vitamin D cũng cung cấp một phần. Việc bổ sung vitamin D dạng thuốc nên theo chỉ định của bác sĩ.

Kẽm, sắt, vitamin A

Thiếu kẽm có thể làm trẻ biếng ăn, chậm lớn. Sắt cần cho tạo máu, phát triển trí não. Vitamin A giúp tăng sức đề kháng. Các chất này có nhiều trong thịt đỏ, gan, hải sản, trứng, rau củ màu cam, vàng, xanh đậm.

Gợi ý xây dựng bữa ăn theo độ tuổi

Việc chọn sữa cho con cũng là băn khoăn của nhiều phụ huynh; thông tin tham khảo có trong bài chọn sữa cho con. Sữa là nguồn canxi, đạm tốt nhưng chỉ là một phần của chế độ ăn.

Giấc ngủ: thời điểm cơ thể "kéo dài" xương

Hormone tăng trưởng được tiết nhiều trong giấc ngủ sâu. Trẻ thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng tăng trưởng, học tập và tâm trạng. Nhu cầu ngủ thay đổi theo tuổi: trẻ mẫu giáo cần nhiều giờ hơn trẻ tiểu học, và thanh thiếu niên vẫn cần ngủ đủ dù có xu hướng thức khuya. Cha mẹ nên:

• Cho trẻ đi ngủ đúng giờ, có thói quen trước khi ngủ như đánh răng, đọc truyện.
• Tắt thiết bị điện tử ít nhất một giờ trước khi ngủ.
• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối, thoáng mát.

Vận động: kích thích xương phát triển

Vận động giúp xương chắc khỏe, cơ phát triển, ăn ngon, ngủ sâu. Các môn có nhảy, bật, chạy, vươn người như bơi, bóng rổ, bóng chuyền, nhảy dây, cầu lông đều tốt. Quan trọng nhất là trẻ được chơi ngoài trời mỗi ngày, vừa vận động vừa nhận ánh nắng. Tuy nhiên không có bằng chứng cho thấy một môn cụ thể "kéo dài" xương vượt quá tiềm năng di truyền.

Những điều nên tránh

• Tự ý cho trẻ dùng thuốc, thực phẩm chức năng "tăng chiều cao" quảng cáo trên mạng; một số sản phẩm có thể chứa hormone hoặc chất không rõ nguồn gốc.
• Cho uống quá nhiều sữa đến mức bỏ bữa chính, gây mất cân đối dinh dưỡng.
• Nước ngọt, đồ ăn nhanh thường xuyên: nhiều năng lượng nhưng nghèo dưỡng chất, dễ thừa cân.
• Ép ăn: gây sợ ăn, biếng ăn kéo dài.
• Bỏ qua tẩy giun, tiêm chủng: bệnh tật lặp lại làm chậm tăng trưởng.

Theo dõi tăng trưởng và khi nào cần đi khám

Đo chiều cao, cân nặng định kỳ và đối chiếu với biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (thường có trong sổ theo dõi sức khỏe trẻ em). Nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi hoặc nội tiết nhi khi:

• Trẻ thấp hơn rõ rệt so với bạn cùng tuổi, cùng giới.
• Tốc độ tăng chiều cao chậm lại bất thường trong một năm.
• Trẻ dậy thì quá sớm hoặc quá muộn so với lứa tuổi.
• Trẻ hay ốm, biếng ăn kéo dài, sụt cân.

Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang tuổi xương, xét nghiệm nội tiết để tìm nguyên nhân. Can thiệp sớm, khi sụn tăng trưởng còn mở, mới có ý nghĩa. Mọi điều trị bằng hormone đều phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi.