Chăm sóc răng miệng: bí quyết giữ răng khỏe đến già

Giữ răng khỏe đến già phụ thuộc chủ yếu vào vài thói quen đơn giản làm đều đặn mỗi ngày: chải răng hai lần với kem có fluor, làm sạch kẽ răng, hạn chế ăn vặt đồ ngọt, không hút thuốc và đi khám răng định kỳ. Mất răng ở tuổi già không phải điều tất yếu; phần lớn trường hợp là hậu quả của sâu răng và viêm nha chu kéo dài nhiều năm mà không được xử lý sớm.

Hai “kẻ thù” chính của hàm răng

Sâu răng

Vi khuẩn trong mảng bám dùng đường từ thức ăn để tạo ra axit. Axit làm mất khoáng men răng, lâu dần tạo lỗ sâu. Tần suất ăn đồ ngọt quan trọng hơn tổng lượng: nhâm nhi nước ngọt cả buổi gây hại nhiều hơn uống một lần rồi thôi. Ở người lớn tuổi, chân răng bị lộ do tụt lợi cũng dễ sâu.

Viêm nha chu

Mảng bám và cao răng tích tụ ở viền lợi gây viêm lợi: lợi đỏ, sưng, chảy máu khi chải. Nếu không xử lý, viêm lan sâu phá hủy xương ổ răng, răng lung lay rồi rụng dù không hề sâu. Đây là nguyên nhân mất răng phổ biến ở người trung niên và cao tuổi. Viêm nha chu còn có mối liên quan hai chiều với bệnh tiểu đường: đường huyết kém kiểm soát làm nha chu nặng hơn, và ngược lại.

Chải răng đúng cách

1. Hai lần mỗi ngày, đặc biệt trước khi đi ngủ, mỗi lần khoảng hai phút.
2. Kem đánh răng có fluor: fluor giúp men răng tái khoáng, chống sâu. Người lớn dùng lượng cỡ hạt đậu.
3. Bàn chải lông mềm, đầu nhỏ vừa miệng; thay khi lông xòe hoặc sau khoảng ba tháng.
4. Nghiêng bàn chải khoảng 45 độ về phía viền lợi, chải nhẹ nhàng từng nhóm vài răng, cả mặt ngoài, mặt trong, mặt nhai.
5. Không chải quá mạnh theo chiều ngang, dễ gây mòn cổ răng và tụt lợi.
6. Nhổ bọt, không cần súc thật kỹ ngay sau chải để fluor lưu lại trên răng lâu hơn.

Làm sạch kẽ răng: bước hay bị bỏ qua

Bàn chải không làm sạch được kẽ giữa hai răng, nơi sâu răng và viêm lợi hay bắt đầu. Chọn công cụ phù hợp:

Ăn uống thân thiện với răng

• Hạn chế số lần ăn vặt đồ ngọt, nước ngọt, trà sữa trong ngày. Lượng đường cao còn ảnh hưởng nhiều cơ quan khác, như phân tích trong bài ăn ngọt quá nhiều và gan nhiễm mỡ.
• Uống nước lọc sau bữa ăn, nhất là khi không chải răng được.
• Đồ uống chua như nước chanh, nước có ga có thể làm mòn men răng; uống bằng ống hút, không ngậm lâu.
• Ăn đủ canxi, vitamin D, rau xanh, trái cây; nhai thức ăn có chất xơ giúp kích thích tiết nước bọt.
• Không dùng răng cắn vật cứng như đá, hạt dưa cứng, mở nắp chai.

Những thói quen có hại cần bỏ

• Hút thuốc lá: làm nặng viêm nha chu, che lấp triệu chứng chảy máu lợi, tăng nguy cơ ung thư khoang miệng.
• Nghiến răng: gây mòn, mẻ răng, đau hàm; hỏi nha sĩ về máng chống nghiến.
• Bỏ qua chảy máu lợi: chảy máu khi chải là dấu hiệu viêm, cần làm sạch tốt hơn và đi khám, không phải chải nhẹ đi hay ngừng chải.

Khám răng định kỳ

Khám răng và lấy cao răng định kỳ, thường khoảng sáu tháng một lần hoặc theo lịch nha sĩ đề xuất, giúp phát hiện lỗ sâu nhỏ, viêm lợi sớm khi việc điều trị còn đơn giản và ít tốn kém. Người có tiểu đường, đang mang thai, đang điều trị ung thư nên báo cho nha sĩ để có kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Răng miệng của trẻ: nền móng cho cả đời

Thói quen chăm sóc răng hình thành từ nhỏ sẽ theo trẻ đến khi trưởng thành. Cha mẹ nên lau nướu cho bé từ khi chưa mọc răng, chải răng ngay khi chiếc răng đầu tiên nhú lên bằng lượng kem có fluor rất nhỏ theo hướng dẫn của nha sĩ nhi. Không cho trẻ ngậm bình sữa đi ngủ, hạn chế bánh kẹo, nước ngọt. Đưa trẻ đi khám răng sớm giúp phát hiện sâu răng sữa, vì răng sữa sâu nặng có thể ảnh hưởng răng vĩnh viễn mọc sau. Người lớn cũng nên làm gương bằng việc chải răng cùng con mỗi tối.

Răng miệng ở tuổi già

Khô miệng

Nhiều thuốc điều trị huyết áp, trầm cảm, dị ứng gây khô miệng, làm tăng nguy cơ sâu răng. Uống nước từng ngụm, nhai kẹo cao su không đường, và hỏi bác sĩ nếu khô miệng nhiều.

Răng giả tháo lắp

• Tháo ra chải sạch mỗi ngày, ngâm trong nước sạch hoặc dung dịch chuyên dụng khi ngủ.
• Vẫn chải lợi, lưỡi và các răng thật còn lại.
• Đi khám khi răng giả lỏng, cấn đau, gây loét.

Người già yếu, cần người chăm sóc

Con cháu có thể hỗ trợ chải răng, dùng bàn chải điện hoặc bàn chải tay cầm to dễ nắm. Răng miệng tốt giúp ông bà ăn uống ngon miệng, đủ chất, góp phần vào sức khỏe chung; xem thêm gợi ý trong bài chăm sóc người cao tuổi tại nhà.

Khi nào cần đi nha sĩ ngay

• Đau răng dữ dội, sưng má, sốt.
• Răng lung lay, lợi chảy mủ.
• Vết loét trong miệng không lành sau khoảng hai tuần.
• Mảng trắng hoặc đỏ bất thường trên niêm mạc miệng, nhất là ở người hút thuốc, uống rượu.
• Gãy, mẻ răng do chấn thương.

Một hàm răng khỏe khi về già là kết quả của hàng chục năm chăm sóc đều đặn. Bắt đầu từ hôm nay, dù bạn ở độ tuổi nào, vẫn chưa bao giờ là muộn.