COVID-19 tái xuất: Vạch trần những ngộ nhận phổ biến về phòng bệnh

Mỗi lần COVID-19 tái xuất, mạng xã hội lại tràn ngập mẹo phòng bệnh: xông lá, uống nước chanh nóng, ngậm tỏi, uống thuốc kháng virus “phòng trước”. Phần lớn những mẹo này không có tác dụng phòng COVID-19, một số còn gây hại. Điều thật sự giúp giảm nguy cơ vẫn là những biện pháp đã được kiểm chứng: vắc xin cho nhóm nguy cơ, khẩu trang nơi đông người, thông gió, rửa tay và ở nhà khi ốm. Bài viết dưới đây điểm lại các ngộ nhận phổ biến nhất và giải thích vì sao chúng sai.

Ngộ nhận về “diệt virus” tại nhà

Xông hơi, xông lá giết được virus trong đường thở

Xông hơi bằng sả, chanh, lá bưởi, gừng giúp người bị nghẹt mũi thấy dễ chịu hơn, nhưng không tiêu diệt được virus đã xâm nhập vào tế bào đường hô hấp. Hơi nước nóng còn có thể gây bỏng mặt, bỏng đường thở, đặc biệt với trẻ nhỏ và người già. Nhiều người xông quá lâu, quá nóng dẫn đến mất nước, tụt huyết áp.

Súc họng nước muối, nhỏ mũi nước muối là phòng được COVID-19

Nước muối sinh lý giúp làm sạch, làm ẩm niêm mạc mũi họng và có thể giúp dễ chịu khi đau họng. Nhưng không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy súc họng giúp ngăn nhiễm COVID-19. Đây là thói quen vệ sinh tốt, không phải biện pháp thay thế khẩu trang hay vắc xin.

Uống nước nóng, nước chanh, tỏi để virus không sống được

Nhiệt độ cơ thể và độ pH trong dạ dày không thay đổi nhờ một cốc nước chanh nóng. Virus đi vào qua đường hô hấp, không bị “rửa trôi” xuống dạ dày như lời đồn. Ăn uống lành mạnh có lợi cho sức khỏe chung nhưng không phải lá chắn chống virus.

Ngộ nhận về thuốc

Uống thuốc kháng virus trước để phòng

Thuốc kháng virus điều trị COVID-19 là thuốc kê đơn, dùng cho người đã mắc bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao, trong thời gian ngắn, theo chỉ định của bác sĩ. Chúng không dùng để phòng bệnh cho người khỏe. Tự mua uống có thể gây tác dụng phụ, tương tác với thuốc đang dùng và góp phần làm virus kháng thuốc. Thị trường còn có nhiều thuốc trôi nổi, không rõ nguồn gốc, như đã cảnh báo trong bài kit test online và thuốc COVID trôi nổi.

Kháng sinh giúp khỏi COVID-19 nhanh hơn

COVID-19 do virus gây ra, kháng sinh chỉ tác dụng với vi khuẩn. Dùng kháng sinh không cần thiết gây rối loạn tiêu hóa, dị ứng và làm tăng tình trạng kháng kháng sinh. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn.

Uống thật nhiều thuốc hạ sốt cho nhanh hết sốt

Thuốc hạ sốt thông thường như paracetamol an toàn khi dùng đúng liều theo cân nặng và khoảng cách giữa các lần uống ghi trên bao bì. Uống quá liều, hoặc vô tình dùng nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamol (thuốc cảm, thuốc ho kết hợp), có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Đọc thêm về nguy cơ ngộ độc paracetamol trước khi tự dùng thuốc ở nhà.

Ngộ nhận về miễn dịch

• “Đã mắc rồi thì miễn nhiễm.” Miễn dịch sau khi mắc giảm dần theo thời gian và biến thể mới có thể né một phần miễn dịch cũ. Tái nhiễm là chuyện thường gặp.
• “Tiêm vắc xin rồi vẫn mắc, vậy tiêm làm gì.” Mục tiêu chính của vắc xin là giảm bệnh nặng và tử vong. Người đã tiêm nếu mắc thường nhẹ hơn.
• “Uống thực phẩm chức năng tăng đề kháng là đủ.” Không có viên uống nào thay được vắc xin hay các biện pháp phòng lây nhiễm. Nhiều sản phẩm được quảng cáo quá mức công dụng.
• “Người trẻ không cần lo.” Người trẻ ít bị nặng, nhưng vẫn có thể lây cho ông bà, cha mẹ và một số người trẻ vẫn mệt kéo dài sau khi khỏi.

Ngộ nhận về biến thể mới

Mỗi khi có biến thể mới, nhiều bài đăng khẳng định nó “nguy hiểm gấp nhiều lần”, “vô hiệu hóa vắc xin”. Thực tế, đánh giá mức độ nguy hiểm của một biến thể cần thời gian và dữ liệu từ các cơ quan y tế. Phần lớn các dòng phụ Omicron gần đây lây nhanh hơn nhưng không làm bệnh nặng hơn ở người đã có miễn dịch. Bài COVID-19 tái xuất và các biến thể mới giải thích kỹ hơn cách các biến thể hình thành.

Vậy điều gì thật sự có tác dụng?

Cách nhận ra một lời khuyên phòng bệnh đáng ngờ

Trước khi làm theo hoặc chia sẻ một mẹo phòng COVID-19, hãy tự hỏi:

• Lời khuyên có kèm bán sản phẩm, thuốc, que test hay không?
• Có hứa hẹn “diệt sạch virus”, “miễn nhiễm 100%” không?
• Người đưa ra lời khuyên có phải nhân viên y tế thật, được ghi rõ nơi làm việc? Hiện có rất nhiều trang mạo danh bác sĩ để bán hàng.
• Thông tin có trùng với khuyến cáo của Bộ Y tế, Tổ chức Y tế Thế giới không?

Những chiêu quảng cáo phóng đại kiểu này không chỉ có ở COVID-19; chúng xuất hiện ở cả các sản phẩm như nước ion kiềm được thổi phồng công dụng chữa bệnh. Nguyên tắc chung: điều gì nghe quá hay để là thật thì thường không thật.

Khi COVID-19 tái xuất, hãy tin vào những biện pháp đơn giản đã được chứng minh, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, và đưa người bệnh đi khám ngay nếu có khó thở, đau ngực, lơ mơ hoặc sốt cao kéo dài.