Kit test online, thuốc COVID trôi nổi: cách nhận biết và tránh rủi ro

Mỗi khi số ca COVID-19 tăng lên, mạng xã hội lại xuất hiện tràn lan kit test nhanh giá rẻ, "combo thuốc điều trị COVID tại nhà", thuốc kháng virus xách tay không cần đơn. Rủi ro của những sản phẩm này rất thật: kit test kém chất lượng cho kết quả sai, khiến người bệnh chủ quan hoặc hoang mang; thuốc trôi nổi có thể là hàng giả, sai hàm lượng, hoặc là thuốc kê đơn có tương tác nguy hiểm nếu tự dùng. Nguyên tắc an toàn là chỉ mua kit test được cấp phép từ nhà thuốc, cơ sở y tế, và không tự mua thuốc kháng virus khi chưa được bác sĩ chỉ định.

Vì sao hàng trôi nổi tràn lan mỗi đợt dịch

Khi nhu cầu tăng đột biến, người bán lợi dụng tâm lý lo lắng, mua tích trữ của người dân. Bán hàng qua mạng xã hội, livestream, sàn thương mại điện tử giúp họ tiếp cận người mua nhanh mà khó bị kiểm soát. Những dấu hiệu quen thuộc gồm: giá rẻ bất thường, quảng cáo "chính hãng xách tay", "bác sĩ khuyên dùng", "khỏi bệnh sau ba ngày", hình ảnh không có nhãn phụ tiếng Việt.

Kit test nhanh: điều cần biết

Kit test hoạt động thế nào

Kit test nhanh kháng nguyên phát hiện protein của virus trong mẫu dịch mũi, họng. Ưu điểm là cho kết quả nhanh, tự làm được tại nhà. Hạn chế là độ nhạy thấp hơn xét nghiệm RT-PCR, đặc biệt khi lượng virus còn ít ở giai đoạn đầu hoặc khi lấy mẫu sai cách.

Nhận biết kit test hợp lệ

1. Sản phẩm có số lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu theo quy định về trang thiết bị y tế tại Việt Nam.
2. Có nhãn phụ tiếng Việt, hướng dẫn sử dụng tiếng Việt, tên đơn vị nhập khẩu hoặc phân phối.
3. Hạn sử dụng còn dài, bao bì kín, que thử và dung dịch còn nguyên vẹn.
4. Mua tại nhà thuốc đạt chuẩn, cơ sở y tế, hoặc kênh chính thức của nhà phân phối.

Người dân có thể tra cứu thông tin trang thiết bị y tế đã được cấp phép trên cổng thông tin của cơ quan quản lý. Nếu người bán không trả lời được nguồn gốc, đừng mua.

Hiểu đúng kết quả

• Dương tính: khả năng cao đang nhiễm, nên tự cách ly theo khuyến cáo và theo dõi triệu chứng.
• Âm tính nhưng có triệu chứng: chưa loại trừ được, nên test lại sau một hai ngày hoặc đến cơ sở y tế.
• Vạch mờ: thường vẫn được xem là dương tính nếu vạch chứng hiện rõ; đọc đúng thời gian theo hướng dẫn.
• Không hiện vạch chứng: kit hỏng hoặc làm sai, cần test lại bằng kit khác.

Thuốc COVID trôi nổi: rủi ro lớn hơn bạn nghĩ

Thuốc kháng virus là thuốc kê đơn

Các thuốc kháng virus điều trị COVID-19 được cấp phép đều là thuốc kê đơn, chỉ định cho những nhóm người bệnh nhất định, trong khoảng thời gian nhất định từ khi khởi phát triệu chứng. Một số thuốc có tương tác với nhiều thuốc tim mạch, thuốc chống đông, thuốc an thần mà người bệnh đang dùng. Một số không dùng cho phụ nữ mang thai. Tự mua theo lời quảng cáo có thể gây hại nhiều hơn lợi.

Hàng giả, sai hàm lượng

Thuốc "xách tay" không qua kiểm định có thể là hàng giả hoàn toàn, chứa ít hoặc không có hoạt chất, hoặc bảo quản sai. Người bệnh tin rằng mình đã được điều trị nên chậm đi khám khi bệnh trở nặng.

Combo thuốc tự chế

Những "túi thuốc COVID" bán sẵn thường gộp thuốc hạ sốt, kháng sinh, corticoid, vitamin. Kháng sinh không có tác dụng với virus, dùng sai góp phần gây kháng thuốc. Corticoid dùng không đúng thời điểm, không đúng người có thể gây hại. Thuốc hạ sốt như paracetamol cũng có thể gây tổn thương gan nếu cộng dồn từ nhiều sản phẩm; xem thêm bài nguy cơ ngộ độc paracetamol.

Thực phẩm chức năng "phòng COVID"

Bên cạnh thuốc, các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe quảng cáo "diệt virus", "tăng miễn dịch phòng COVID" cũng nở rộ. Thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không được quảng cáo có tác dụng phòng, chữa bệnh. Một số sản phẩm còn là hàng giả, tác hại khó lường như được phân tích trong bài về tác hại của thực phẩm chức năng giả.

Nên làm gì khi nghi mắc COVID-19

1. Test bằng kit hợp lệ, đọc kết quả đúng hướng dẫn.
2. Đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc người già, người có bệnh nền, trẻ nhỏ.
3. Nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn uống đủ chất.
4. Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường theo hướng dẫn trên nhãn hoặc dược sĩ khi cần, không cộng dồn nhiều sản phẩm cùng hoạt chất.
5. Người thuộc nhóm nguy cơ (cao tuổi, bệnh nền, suy giảm miễn dịch, mang thai) nên liên hệ cơ sở y tế sớm để được đánh giá có cần thuốc kháng virus không.

Dấu hiệu cần đi viện ngay

• Khó thở, thở nhanh, đau tức ngực kéo dài.
• Môi tím tái, lơ mơ, lú lẫn.
• Sốt cao liên tục không hạ.
• Trẻ nhỏ bỏ bú, li bì, co giật.
• SpO2 đo tại nhà thấp bất thường (nếu có máy đo).

Mua online an toàn: một số nguyên tắc

• Mua từ nhà thuốc có giấy phép, có địa chỉ cụ thể, kể cả khi đặt online.
• Không mua thuốc kê đơn qua mạng xã hội, livestream.
• Lưu hóa đơn, hình ảnh sản phẩm khi nhận hàng.
• Thấy dấu hiệu hàng giả, có thể báo cho cơ quan quản lý thị trường hoặc y tế địa phương.

Thông tin về khuyến cáo phòng bệnh chính thức, bạn có thể đọc thêm bài khuyến cáo phòng chống COVID-19 của Bộ Y tế.

Kết luận

Kit test giá rẻ không rõ nguồn gốc, thuốc kháng virus xách tay và combo thuốc tự chế là những rủi ro có thật trong mỗi đợt COVID-19 tăng ca. Chọn kit test được cấp phép, để bác sĩ quyết định chuyện dùng thuốc kháng virus và theo dõi sát dấu hiệu nặng là cách bảo vệ bản thân và gia đình hiệu quả nhất.