Hành trình tìm con của vợ chồng dân tộc thiểu số hiếm muộn

Với nhiều cặp vợ chồng ở vùng cao, vùng sâu, chuyện chưa có con không chỉ là nỗi buồn riêng mà còn là áp lực từ gia đình, dòng họ, cộng đồng. Đường đến bệnh viện xa, chi phí điều trị lớn, ngôn ngữ và định kiến khiến hành trình tìm con của họ gian nan hơn nhiều so với người ở thành phố. Nhưng những câu chuyện có kết thúc ngọt ngào cho thấy hiếm muộn có thể được điều trị khi được thăm khám đúng nơi, đúng lúc. Bài viết tổng hợp những rào cản thường gặp, các nguyên nhân hiếm muộn hay gặp và những bước cụ thể để các cặp vợ chồng bớt lạc lối.

Hiếm muộn là gì và khi nào nên đi khám

Theo định nghĩa thường được dùng, vô sinh, hiếm muộn là khi một cặp vợ chồng quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai trong 12 tháng mà chưa có thai. Nên đi khám sớm hơn, sau 6 tháng, nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên, và đi khám ngay nếu có những vấn đề rõ ràng như:

• Kinh nguyệt không đều, mất kinh, đau bụng kinh dữ dội.
• Tiền sử viêm nhiễm vùng chậu, phá thai, sảy thai nhiều lần, chửa ngoài tử cung.
• Người chồng từng bị quai bị có biến chứng tinh hoàn, chấn thương vùng sinh dục, rối loạn cương, xuất tinh.
• Một trong hai người có bệnh mạn tính như tiểu đường, bệnh tuyến giáp.

Một điều quan trọng: hiếm muộn có thể do người vợ, người chồng hoặc cả hai. Cả hai vợ chồng đều cần được khám, không chỉ người phụ nữ.

Những rào cản riêng ở vùng dân tộc thiểu số

Khoảng cách và chi phí

Các trung tâm hỗ trợ sinh sản thường tập trung ở thành phố lớn. Một đợt điều trị có thể đòi hỏi nhiều lần đi lại, tiền xe, tiền trọ, nghỉ làm nương rẫy. Phần lớn kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hiện chưa được bảo hiểm y tế chi trả, nên chi phí là gánh nặng lớn với nhiều gia đình.

Định kiến và áp lực

Ở nhiều nơi, người phụ nữ thường bị đổ lỗi khi không có con. Có cặp vợ chồng phải chịu lời bàn tán, thậm chí áp lực ly hôn. Người chồng ngại đi khám vì sợ mất thể diện.

Thông tin và ngôn ngữ

Một số người chưa thạo tiếng phổ thông, khó hiểu hướng dẫn của bác sĩ, ngại hỏi lại. Nhiều cặp vợ chồng tìm đến thầy lang, bài thuốc truyền miệng, cúng bái nhiều năm trước khi đến bệnh viện, làm lỡ mất thời gian điều trị quý giá, nhất là khi tuổi người vợ tăng lên.

Nguyên nhân hiếm muộn thường gặp

Viêm nhiễm đường sinh dục không được điều trị là nguyên nhân có thể phòng ngừa được. Khám phụ khoa, nam khoa khi có triệu chứng bất thường và điều trị dứt điểm giúp giảm nguy cơ tắc vòi trứng về sau.

Các bước trên hành trình điều trị

1. Khám ban đầu tại khoa sản bệnh viện tuyến tỉnh hoặc khu vực: hỏi bệnh, khám, siêu âm, xét nghiệm nội tiết, xét nghiệm tinh dịch đồ cho người chồng, chụp kiểm tra vòi trứng khi cần.
2. Điều trị nguyên nhân: điều trị viêm nhiễm, rối loạn nội tiết, thay đổi lối sống, hướng dẫn canh ngày rụng trứng.
3. Kích thích phóng noãn, bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): chi phí thấp hơn, phù hợp một số trường hợp.
4. Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): khi tắc vòi trứng, tinh trùng rất yếu, hoặc các phương pháp khác thất bại. Trong một số trường hợp có nguy cơ bệnh di truyền, bác sĩ có thể tư vấn sàng lọc phôi trong IVF.

Không phải ai cũng cần làm IVF. Nhiều cặp vợ chồng có con sau khi được điều trị nguyên nhân đơn giản ở tuyến tỉnh.

Để hành trình bớt gian nan

• Bắt đầu ở bệnh viện gần nhà: khám và làm xét nghiệm cơ bản ở tuyến tỉnh trước, mang kết quả lên tuyến trên nếu cần, tránh làm lại nhiều lần.
• Giữ hồ sơ cẩn thận: kết quả xét nghiệm, siêu âm, đơn thuốc trong một túi riêng.
• Đi khám cùng nhau: cả hai vợ chồng cùng nghe tư vấn, cùng quyết định.
• Hỏi lại khi chưa hiểu: có thể nhờ người thân, cán bộ y tế thôn bản, người biết tiếng phổ thông đi cùng.
• Tìm hiểu các chương trình hỗ trợ: một số bệnh viện, tổ chức xã hội có chương trình hỗ trợ chi phí cho hoàn cảnh khó khăn; hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện.
• Cẩn trọng với quảng cáo: tránh các phòng khám, thuốc “chữa vô sinh” cam kết có con chắc chắn.

Câu chuyện của những người đi trước

Nhiều chuyên gia hỗ trợ sinh sản và cả người nổi tiếng đã chia sẻ công khai câu chuyện hiếm muộn để xóa định kiến, như bài viết về chia sẻ của Ngô Thanh Vân về hỗ trợ sinh sản hay hành trình của một bác sĩ di truyền đồng hành cùng các gia đình hiếm muộn. Những câu chuyện này cho thấy hiếm muộn là một vấn đề y khoa, không phải lỗi của ai.

Gia đình và cộng đồng có thể làm gì

Sự ủng hộ của gia đình giúp các cặp vợ chồng vững vàng hơn trong quá trình điều trị kéo dài. Thay vì hỏi “bao giờ có con”, hãy hỏi “mình có thể giúp gì”. Già làng, trưởng bản, cán bộ y tế có thể góp phần lan tỏa thông tin rằng hiếm muộn có thể điều trị, và cả người chồng lẫn người vợ đều cần đi khám. Mỗi em bé chào đời sau hành trình dài là niềm vui của cả cộng đồng.