Hiếm muộn và hỗ trợ sinh sản: điều phụ nữ ngoài 35 nên biết sớm

Khi một người nổi tiếng như diễn viên Ngô Thanh Vân công khai nói về chuyện sinh con muộn và các phương pháp hỗ trợ sinh sản, nhiều phụ nữ ngoài 35 tuổi bắt đầu tự hỏi: mình có nên đi khám sớm không, trữ trứng có cần thiết không, IVF tốn kém và vất vả đến đâu. Câu trả lời ngắn gọn là: tuổi tác ảnh hưởng rõ đến khả năng sinh sản của phụ nữ, và việc đi khám sớm giúp bạn có nhiều lựa chọn hơn, kể cả khi chưa có ý định sinh con ngay.

Bài viết không kể lại chuyện riêng của ai, mà dùng chủ đề được quan tâm này để giải thích những điều cơ bản về hiếm muộn và các phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện có ở Việt Nam, dành cho phụ nữ và các cặp đôi đang cân nhắc.

Thế nào thì được xem là hiếm muộn

Theo cách định nghĩa phổ biến trong y khoa, một cặp vợ chồng được xem là hiếm muộn (vô sinh) khi đã quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai trong 12 tháng mà chưa có thai. Với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, mốc này rút ngắn còn 6 tháng. Với phụ nữ trên 40 tuổi, hoặc có bệnh lý đã biết, nên đi khám ngay khi bắt đầu có ý định có con.

Hiếm muộn không chỉ là chuyện của người phụ nữ. Nguyên nhân có thể đến từ vợ, từ chồng, từ cả hai hoặc không tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Vì vậy, khi đi khám, cả hai vợ chồng nên cùng làm xét nghiệm.

Tuổi tác ảnh hưởng thế nào đến khả năng sinh sản

Phụ nữ sinh ra với số lượng trứng nhất định, và số lượng này giảm dần theo thời gian. Không chỉ số lượng, chất lượng trứng cũng giảm khi tuổi càng cao, làm tăng nguy cơ trứng có bất thường nhiễm sắc thể, sảy thai, và giảm tỷ lệ có thai mỗi chu kỳ. Sự suy giảm này diễn ra rõ hơn sau tuổi 35 và nhanh hơn sau tuổi 40.

Điều đáng nói là nhiều phụ nữ ngoài 35 vẫn khỏe mạnh, kinh nguyệt đều, nên chủ quan rằng mình còn "dư dả thời gian". Kinh nguyệt đều không đồng nghĩa với dự trữ buồng trứng tốt. Đây là lý do các bác sĩ hiếm muộn thường khuyên phụ nữ muốn trì hoãn sinh con nên kiểm tra dự trữ buồng trứng sớm.

Đi khám hiếm muộn sẽ làm những gì

Buổi khám đầu tiên thường gồm hỏi bệnh sử (chu kỳ kinh, các lần mang thai trước, phẫu thuật, bệnh mạn tính), khám phụ khoa và chỉ định xét nghiệm. Một số xét nghiệm hay gặp:

• Với người vợ: siêu âm đếm nang noãn, xét nghiệm nội tiết như AMH, FSH; đánh giá vòi tử cung bằng chụp X-quang tử cung vòi trứng hoặc siêu âm chuyên biệt khi cần.
• Với người chồng: tinh dịch đồ là xét nghiệm cơ bản, đơn giản nhưng rất quan trọng.
• Chung: xét nghiệm bệnh lây truyền, nhóm máu, các bệnh lý ảnh hưởng thai kỳ.

AMH thường được dùng để ước đoán dự trữ buồng trứng. Tuy vậy, chỉ số này không trả lời chính xác "tôi có thể có thai tự nhiên không", mà chủ yếu giúp bác sĩ dự đoán đáp ứng khi kích thích buồng trứng. Đừng tự diễn giải con số trên mạng; hãy để bác sĩ giải thích trong bối cảnh của bạn.

Các phương pháp hỗ trợ sinh sản thường gặp

Ngoài ra còn có các kỹ thuật bổ sung trong IVF như tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI) hay xét nghiệm di truyền phôi. Bạn có thể đọc thêm về sàng lọc phôi trong IVF nếu gia đình có tiền sử bệnh di truyền.

Trữ trứng: lựa chọn cho phụ nữ chưa sẵn sàng

Trữ trứng ngày càng được nhắc đến nhiều, đặc biệt ở phụ nữ đô thị lập gia đình muộn. Một vài điều nên hiểu đúng:

• Trữ trứng càng sớm, chất lượng trứng càng tốt. Trữ ở tuổi 30 khác nhiều so với trữ ở tuổi 40.
• Trữ trứng không phải "bảo hiểm chắc chắn". Không phải trứng nào rã đông cũng thụ tinh và phát triển thành phôi tốt.
• Quy trình cần tiêm thuốc kích thích buồng trứng trong một khoảng thời gian, sau đó làm thủ thuật chọc hút trứng.
• Chi phí gồm phí thực hiện ban đầu và phí lưu trữ hằng năm, khác nhau giữa các cơ sở.

Tại Việt Nam, việc thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, trong đó có trữ trứng, chịu sự điều chỉnh của pháp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Hãy hỏi cơ sở y tế về điều kiện áp dụng với hoàn cảnh của bạn.

Chuẩn bị gì trước khi làm IVF

Chọn cơ sở và hiểu chi phí

Chỉ thực hiện tại cơ sở được Bộ Y tế cấp phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Hỏi rõ chi phí trọn gói gồm những gì, thuốc tính riêng hay chung, chi phí trữ phôi, chuyển phôi trữ lần sau. Một chu kỳ IVF có thể không thành công ngay, nên cần dự trù tài chính cho nhiều lần.

Sức khỏe trước điều trị

• Duy trì cân nặng hợp lý, vì cả thiếu cân và béo phì đều ảnh hưởng khả năng có thai.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia ở cả hai vợ chồng.
• Điều trị ổn định các bệnh như tiểu đường, tuyến giáp, tăng huyết áp.
• Bổ sung axit folic trước mang thai theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Không tự ý dùng thực phẩm chức năng "tăng chất lượng trứng" khi chưa hỏi bác sĩ điều trị.

Chuẩn bị tinh thần

Điều trị hiếm muộn là hành trình dài, nhiều cảm xúc lên xuống. Áp lực từ gia đình hai bên, câu hỏi "bao giờ có con" của người xung quanh, cảm giác có lỗi giữa hai vợ chồng đều rất thật. Nhiều câu chuyện được chia sẻ công khai, như câu chuyện của một cặp vợ chồng vượt qua hành trình tìm con gian nan, cho thấy sự đồng hành của hai người quan trọng không kém kỹ thuật y khoa.

Những hiểu lầm thường gặp

• "Người nổi tiếng sinh con ở tuổi 40 thì mình cũng vậy": mỗi người có tình trạng khác nhau, và những câu chuyện công khai thường không kể hết quá trình điều trị.
• "IVF chắc chắn thành công": tỷ lệ thành công phụ thuộc nhiều vào tuổi và nguyên nhân hiếm muộn. Không cơ sở uy tín nào cam kết 100%.
• "Hiếm muộn là do người vợ": nam giới cũng có thể là nguyên nhân, nên chồng cần được kiểm tra.
• "Uống thuốc bắc sẽ có con": không nên trì hoãn khám chuyên khoa để thử các bài thuốc chưa được chứng minh, nhất là khi tuổi đã cao.

Khi nào nên đặt lịch khám ngay

• Dưới 35 tuổi, quan hệ đều đặn 12 tháng chưa có thai.
• Từ 35 tuổi, quan hệ đều đặn 6 tháng chưa có thai.
• Trên 40 tuổi và muốn có con.
• Kinh nguyệt rất thưa hoặc mất kinh, đau bụng kinh dữ dội, có tiền sử lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu, phẫu thuật buồng trứng.
• Từng sảy thai nhiều lần.
• Người chồng có tiền sử quai bị biến chứng, chấn thương, phẫu thuật vùng bẹn bìu.

Lời kết

Việc người nổi tiếng mạnh dạn nói về hiếm muộn có ý nghĩa: nó giúp chủ đề này bớt bị xem là điều cấm kỵ. Nhưng quyết định của mỗi người nên dựa trên kết quả khám của chính mình. Nếu bạn đã ngoài 35 và có mong muốn làm mẹ, một buổi tư vấn với bác sĩ hiếm muộn sẽ cho bạn bức tranh rõ ràng hơn mọi bài viết trên mạng.