Sốt xuất huyết 2026: hơn 170.600 ca sau 10 tháng, vì sao mắc lại?

Đã từng bị sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại, thậm chí tối đa bốn lần trong đời, vì virus Dengue có bốn tuýp khác nhau và khỏi bệnh với tuýp này không bảo vệ bạn trước tuýp khác. Lần mắc thứ hai còn đáng lo hơn, bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định người nhiễm lần hai có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn. Năm 2026, bệnh tăng 26% so với cùng kỳ và đã lan cả lên những tỉnh miền núi phía Bắc vốn ít ca.

Bức tranh dịch 10 tháng đầu năm 2026

Tại Hội nghị Dengue 2026 do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) tổ chức ở Hà Nội ngày 6/11, số liệu công bố cho thấy cả nước ghi nhận hơn 170.600 ca mắc và 21 ca tử vong trong 10 tháng. Theo bài tường thuật hội nghị trên VietnamPlus, số ca tăng 26% so với cùng kỳ năm 2025. Năm ngoái Việt Nam có 184.903 ca, mức cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, xếp trên Philippines, Indonesia và Bangladesh.

Phân bố theo vùng năm nay khá lệch:

Khu vực	Tỷ lệ trong tổng số ca (10 tháng 2026)
Miền Nam	66,8%
Tây Nguyên	17,5%
Miền Trung	9,8%
Miền Bắc	5,9%

Nguồn: Cục Phòng bệnh, số liệu nêu tại Hội nghị Dengue 2026 ngày 6/11/2026.

Miền Bắc chiếm phần nhỏ nhất nhưng không có nghĩa là an toàn. Cơ quan y tế lưu ý bệnh đã xuất hiện ở Tuyên Quang, Sơn La, những nơi trước đây hiếm khi ghi nhận ca bệnh. Bệnh lưu hành quanh năm ở tất cả tỉnh thành, nên tháng 11, khi miền Nam vẫn còn những đợt mưa cuối mùa, chưa phải lúc buông lỏng.

Bốn tuýp virus và chuyện "miễn dịch" dễ hiểu nhầm

Nhiều người tin rằng mắc sốt xuất huyết một lần là "có kháng thể suốt đời". Điều này chỉ đúng một nửa. Khi khỏi bệnh, cơ thể nhớ được tuýp virus vừa gây bệnh, nhưng các tuýp còn lại vẫn có thể tấn công. Cả bốn tuýp DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4 đều đang lưu hành tại Việt Nam.

• DENV-1 và DENV-2 chiếm khoảng 90% số ca.
• Kết quả định tuýp các mẫu ở miền Nam trong tháng 9/2026: DENV-2 chiếm 69%, DENV-1 chiếm 27,5%.
• DENV-3 quay lại từ cuối năm 2024 sau nhiều năm không phát hiện.

Tuýp chiếm ưu thế thay đổi theo thời gian và theo vùng. Khi một tuýp đã vắng bóng lâu năm quay lại, một bộ phận lớn dân cư, nhất là trẻ em sinh sau đợt lưu hành trước, chưa từng tiếp xúc với nó. Đây là một trong những lý do chuyên gia tại hội nghị nhận định dịch "khó dự báo" hơn trước, không còn theo chu kỳ mùa rõ rệt như các năm trước 2022.

Vì sao lần thứ hai có thể nặng hơn?

WHO nêu rõ trong tờ thông tin về sốt xuất huyết Dengue rằng người nhiễm lần hai có nguy cơ mắc thể nặng cao hơn. Vì vậy, nếu gia đình bạn có người từng nằm viện vì sốt xuất huyết, đừng coi đó là "đã có kinh nghiệm" mà chủ quan tự theo dõi ở nhà khi bệnh quay lại. Hãy báo với bác sĩ tiền sử từng mắc để được theo dõi sát hơn.

Những ngày cần để mắt kỹ nhất

Theo WHO, triệu chứng thường xuất hiện 4–10 ngày sau khi bị muỗi mang virus đốt và kéo dài 2–7 ngày. Biểu hiện hay gặp: sốt cao có thể tới 40°C, đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau cơ khớp, buồn nôn, nôn, nổi hạch, phát ban. Phần lớn ca bệnh nhẹ, thậm chí không có triệu chứng.

Điểm dễ bị bỏ qua là các dấu hiệu nặng thường xuất hiện sau khi đã hết sốt. Nhiều gia đình thấy con hạ sốt liền nghĩ đã khỏi, trong khi đó lại là lúc cần theo dõi chặt nhất. Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu WHO liệt kê:

1. Đau bụng dữ dội.
2. Nôn liên tục.
3. Thở nhanh.
4. Chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.
5. Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân có máu.
6. Mệt lả hoặc vật vã, bứt rứt.
7. Khát nước nhiều.
8. Da xanh tái, lạnh.
9. Cảm giác yếu sức.

Sau khi hồi phục, người bệnh có thể còn mệt trong vài tuần. Đây là chuyện bình thường, nhưng nên ăn uống đủ chất và nghỉ ngơi trước khi quay lại cường độ làm việc cũ.

Hạ sốt sao cho đúng

Không có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus Dengue. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi. WHO khuyến cáo có thể dùng paracetamol để giảm đau, hạ sốt, đồng thời tránh nhóm thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen và aspirin vì chúng làm tăng nguy cơ chảy máu. Ở nhiều gia đình, tủ thuốc có sẵn cả hai loại, nên cần đọc kỹ thành phần trước khi cho người bệnh uống.

Paracetamol cũng không phải "càng nhiều càng nhanh hạ sốt". Liều dùng phụ thuộc cân nặng, tuổi, bệnh nền; uống quá liều có thể gây hại gan. Bạn có thể đọc thêm về nguy cơ tổn thương gan khi dùng paracetamol sai cách và hỏi dược sĩ, bác sĩ để có liều phù hợp, đặc biệt với trẻ nhỏ.

Các mẹo dân gian như uống nước lá đu đủ hay cạo gió không thay thế được việc theo dõi lâm sàng và xét nghiệm. Ca nặng cần nhập viện; phát hiện sớm và chăm sóc đúng giúp giảm mạnh tỷ lệ tử vong, theo WHO.

Diệt lăng quăng: việc nhỏ quyết định cả khu phố

Dự thảo hướng dẫn chẩn đoán, điều trị 2026 được GS Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, trình bày tại hội nghị nhấn mạnh việc phối hợp nhiều biện pháp cùng lúc thay vì trông vào một cách duy nhất. Với từng hộ gia đình, phần việc thiết thực nhất là cắt vòng đời muỗi:

• Đậy kín lu, khạp, thùng chứa nước; thay nước bình hoa và khay hứng nước tủ lạnh, điều hòa mỗi tuần.
• Lật úp hoặc bỏ vỏ chai, lốp xe, chậu vỡ quanh nhà và trên sân thượng sau mỗi trận mưa.
• Mặc áo dài tay, ngủ màn kể cả ban ngày với trẻ nhỏ, người già; dùng kem chống muỗi theo hướng dẫn trên bao bì.
• Phối hợp với tổ dân phố khi có đợt phun hóa chất, mở cửa cho đội phun vào nhà.

Tại hội nghị, các chuyên gia cũng nêu tình trạng muỗi kháng hóa chất diệt côn trùng là một yếu tố khiến dịch khó kiểm soát. Điều đó càng cho thấy phun thuốc không thể thay việc loại bỏ nơi đẻ trứng. Bọ gậy (lăng quăng) chỉ cần một nắp chai nước đọng là đủ sống.

Sốt xuất huyết, tay chân miệng và các bệnh hô hấp thường chồng lên nhau vào giai đoạn giao mùa. Bài cảnh giác với tay chân miệng, sốt xuất huyết và COVID có thêm gợi ý phân biệt triệu chứng ở trẻ.

Vắc xin sốt xuất huyết: những gì đã rõ

Dự thảo hướng dẫn 2026 có nhắc tới tiêm vắc xin theo quy định hiện hành như một trong các biện pháp phòng bệnh. Ở cấp toàn cầu, WHO cho biết vắc xin QDenga đã được cấp phép ở một số nước và được khuyến cáo cho trẻ 6–16 tuổi tại nơi lây truyền cao; một số vắc xin khác vẫn đang được đánh giá. Ai đang cân nhắc tiêm nên đến cơ sở tiêm chủng để được khám sàng lọc và tư vấn độ tuổi, lịch tiêm, chống chỉ định, thay vì tự quyết định dựa trên thông tin trên mạng.

Dù đã tiêm hay chưa, các biện pháp chống muỗi đốt vẫn cần duy trì, bởi không vắc xin nào bảo vệ tuyệt đối và nguồn lây nằm ngay trong khu dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Sốt xuất huyết có lây trực tiếp từ người sang người không?

Không lây qua tiếp xúc thông thường như nói chuyện hay ăn chung. Virus truyền qua muỗi vằn: muỗi đốt người bệnh rồi đốt người khác. Vì vậy trong nhà có người bệnh, cần cho người đó nằm màn để muỗi không mang virus sang người thân.

Hết sốt rồi có cần đi xét nghiệm lại không?

Nên tái khám theo hẹn của bác sĩ. Giai đoạn ngay sau khi hết sốt là lúc các dấu hiệu nặng có thể xuất hiện, bác sĩ thường theo dõi tiểu cầu và hematocrit để phát hiện sớm biến chứng.

Bà bầu bị sốt xuất huyết cần làm gì?

Phụ nữ mang thai nên đến cơ sở y tế ngay khi sốt cao, không tự điều trị ở nhà. Bác sĩ sản khoa và truyền nhiễm sẽ cân nhắc theo dõi nội trú tùy tình trạng, đồng thời chọn thuốc hạ sốt an toàn cho thai.

Muỗi gây sốt xuất huyết đốt vào lúc nào?

Muỗi vằn thường đốt ban ngày, mạnh nhất vào sáng sớm và chiều tối. Vì vậy trẻ ngủ trưa, người làm việc trong nhà ban ngày vẫn cần màn hoặc biện pháp chống muỗi.