Tay chân miệng, sốt xuất huyết, COVID-19: phân biệt khi con sốt

Tay chân miệng, sốt xuất huyết và COVID-19 có thể cùng lưu hành trong mùa mưa, và đều bắt đầu bằng sốt nên cha mẹ dễ lúng túng. Một số điểm gợi ý: tay chân miệng thường có loét miệng, nổi bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi; sốt xuất huyết sốt cao đột ngột, đau đầu, đau người, có thể có chấm xuất huyết dưới da, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào lúc hết sốt; COVID-19 hay kèm ho, đau họng, sổ mũi, mất mùi vị. Tuy nhiên chỉ có bác sĩ, kèm xét nghiệm khi cần, mới chẩn đoán chính xác. Điều quan trọng nhất là nhận ra dấu hiệu chuyển nặng của từng bệnh để đưa trẻ đi viện kịp thời.

Vì sao ba bệnh dễ nhầm lẫn

Trong vài ngày đầu, cả ba bệnh đều có thể gây sốt, mệt, quấy khóc, biếng ăn. Ban trên da cũng có thể gặp ở cả sốt xuất huyết lẫn tay chân miệng, thậm chí ở một số trẻ mắc COVID-19. Mùa mưa là lúc muỗi vằn sinh sôi, trẻ đi học tập trung đông, các bệnh lây qua đường hô hấp và tiếp xúc cũng tăng. Một gia đình có thể có trẻ lớn sốt xuất huyết, trẻ nhỏ tay chân miệng cùng lúc.

So sánh nhanh các dấu hiệu

Tay chân miệng: dấu hiệu chuyển nặng

Đa số trẻ mắc tay chân miệng tự khỏi trong khoảng 7 đến 10 ngày. Nguy hiểm nằm ở biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp, có thể diễn tiến nhanh. Cha mẹ cần đưa trẻ đi viện ngay khi thấy:

• Giật mình chới với, nhất là khi ngủ, xuất hiện nhiều lần.
• Sốt cao khó hạ, sốt kéo dài trên 2 ngày.
• Nôn nhiều, quấy khóc liên tục, li bì.
• Đi loạng choạng, run tay chân, yếu liệt chi.
• Thở nhanh, thở bất thường, da nổi vân tím, vã mồ hôi.

Các thông tin chi tiết về cách chăm sóc trẻ tại nhà có trong bài dấu hiệu, phòng ngừa và nguy cơ tay chân miệng và bài bệnh tay chân miệng ở trẻ em.

Sốt xuất huyết: hết sốt chưa phải đã khỏi

Đặc điểm khiến sốt xuất huyết nguy hiểm là giai đoạn nguy hiểm thường đến khi trẻ vừa hạ sốt, lúc gia đình chủ quan. Dấu hiệu cảnh báo cần đi viện ngay:

• Đau bụng nhiều, nhất là vùng gan bên phải.
• Nôn nhiều, không ăn uống được.
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Vật vã, li bì, bứt rứt.
• Tay chân lạnh, tiểu ít.

Khi hạ sốt cho người nghi sốt xuất huyết, chỉ dùng paracetamol theo đúng liều theo cân nặng do nhân viên y tế hướng dẫn. Không dùng aspirin, ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Paracetamol cũng có giới hạn liều an toàn, như phân tích trong bài nguy cơ ngộ độc paracetamol.

COVID-19 ở trẻ em

Phần lớn trẻ mắc COVID-19 có triệu chứng nhẹ, giống cảm cúm. Tuy nhiên trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền như hen, tim bẩm sinh, béo phì vẫn có thể diễn tiến nặng. Đưa trẻ đi khám khi:

• Thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Sốt cao không hạ, li bì, co giật.
• Bỏ bú, bỏ ăn, nôn mọi thứ.
• Vài tuần sau khi khỏi lại sốt kéo dài, phát ban, mắt đỏ, đau bụng: cần khám để loại trừ biến chứng hiếm gặp.

Những sai lầm thường gặp khi trẻ sốt

1. Tự dùng kháng sinh: cả ba bệnh đều do virus, kháng sinh không có tác dụng và có hại nếu dùng không cần thiết.
2. Cạo gió, chích lể, đắp lá: có thể làm tổn thương da, gây chảy máu ở người sốt xuất huyết, che lấp dấu hiệu xuất huyết.
3. Ủ ấm khi trẻ sốt cao: làm nhiệt độ tăng thêm. Nên cho mặc thoáng, lau người bằng nước ấm.
4. Truyền dịch tại nhà: đặc biệt nguy hiểm với sốt xuất huyết vì có thể gây quá tải dịch.
5. Chỉ dựa vào test nhanh COVID: test âm tính không loại trừ được sốt xuất huyết hay tay chân miệng.

Phòng cả ba bệnh trong gia đình

• Rửa tay bằng xà phòng cho trẻ và người chăm sóc, nhất là sau khi thay tã, đi vệ sinh, trước khi ăn.
• Lau rửa đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa thường xuyên.
• Diệt lăng quăng: đậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa, dọn vật dụng đọng nước; ngủ màn, mặc áo dài tay.
• Tiêm vắc xin theo khuyến cáo cho trẻ và người lớn trong nhà.
• Cho trẻ ốm nghỉ học, hạn chế tiếp xúc để tránh lây lan.

Khi không chắc trẻ đang mắc bệnh gì, đừng tự đoán rồi điều trị. Theo dõi sát, ghi lại nhiệt độ, các triệu chứng theo ngày và mang theo khi đi khám để bác sĩ có đủ thông tin.