Tay chân miệng ở trẻ đi nhà trẻ: dấu hiệu, chăm sóc và phòng lây

Ở các đô thị đông dân như TP.HCM, tay chân miệng thường tăng vào những tháng trẻ tập trung đi học, và nhà trẻ, mẫu giáo là nơi bệnh lây nhanh nhất. Dấu hiệu nhận biết gồm sốt, đau họng, loét miệng khiến trẻ chảy nước dãi, biếng ăn, kèm bóng nước hoặc nốt đỏ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng một tuần với chăm sóc tại nhà, nhưng cha mẹ phải theo dõi sát các dấu hiệu thần kinh như giật mình chới với, li bì, nôn nhiều để đưa trẻ đi viện ngay. Bài viết tập trung vào tình huống cụ thể của gia đình có con đi nhà trẻ.

Vì sao nhà trẻ là “điểm nóng”

Bệnh tay chân miệng do một số virus đường ruột gây ra, lây qua nước bọt, dịch mũi họng, dịch bóng nước và phân. Trẻ nhỏ hay cho tay, đồ chơi vào miệng, dùng chung đồ chơi, ngủ trưa gần nhau, cô giáo thay tã cho nhiều trẻ. Trẻ có thể lây cho bạn từ một hai ngày trước khi phát bệnh và virus vẫn thải qua phân thêm vài tuần sau khi khỏi. Vì vậy, dù trường làm vệ sinh tốt, ca bệnh vẫn có thể xuất hiện.

Bệnh không có thuốc điều trị đặc hiệu, và mắc một lần chưa chắc đã miễn dịch với các chủng virus khác. Trẻ có thể bị tay chân miệng nhiều lần.

Nhận biết theo diễn tiến từng ngày

1. Ngày đầu: sốt nhẹ hoặc vừa, mệt, quấy, chảy nước dãi nhiều hơn bình thường, biếng ăn, đặc biệt từ chối đồ nóng, đồ chua.
2. Ngày thứ hai, thứ ba: xuất hiện vết loét nhỏ ở lưỡi, lợi, mặt trong má; nốt đỏ hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối. Bóng nước thường không ngứa.
3. Các ngày tiếp theo: bóng nước khô dần, trẻ ăn uống trở lại. Một số trẻ bong móng tay, móng chân sau vài tuần, thường tự hồi phục.

Có trẻ chỉ có loét miệng hoặc chỉ có vài nốt ở mông, rất dễ bỏ sót. Khi lớp có ca bệnh, cha mẹ nên kiểm tra miệng, tay chân, mông của con mỗi tối.

Dấu hiệu phải đưa trẻ đi viện ngay

Biến chứng nặng của tay chân miệng thường xảy ra trong vài ngày đầu và có thể diễn tiến nhanh. Không chờ đến sáng hôm sau nếu trẻ có:

• Giật mình chới với, nhất là lúc sắp ngủ hoặc đang ngủ, từ hai lần trở lên trong 30 phút.
• Sốt cao trên 39 độ C, uống thuốc hạ sốt không giảm, hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ.
• Nôn ói nhiều lần, quấy khóc liên tục, khó ngủ, li bì.
• Đi đứng loạng choạng, run tay chân, ngồi không vững, yếu tay chân.
• Thở nhanh, thở khó, tím tái, da nổi vân, vã mồ hôi lạnh.
• Mạch nhanh, tay chân lạnh.

Trẻ dưới 3 tuổi và trẻ có bệnh nền cần được theo dõi kỹ hơn. Tại TP.HCM và các thành phố lớn, hệ thống bệnh viện nhi và trạm y tế phường xã đều tiếp nhận khám tay chân miệng; gia đình nên biết trước cơ sở gần nhà để không mất thời gian khi cần.

Chăm sóc trẻ tại nhà khi bệnh nhẹ

• Ăn uống: cho trẻ ăn đồ mềm, nguội, dễ nuốt như cháo, súp, sữa mát, sữa chua; chia nhiều bữa nhỏ. Tránh đồ cay, chua, nóng làm đau vết loét.
• Nước: cho uống đủ nước, bú mẹ nhiều hơn với trẻ còn bú.
• Hạ sốt: dùng thuốc hạ sốt theo liều cân nặng do nhân viên y tế hướng dẫn, lau người bằng nước ấm, mặc thoáng.
• Vệ sinh miệng: súc miệng hoặc lau miệng nhẹ bằng nước muối sinh lý với trẻ lớn.
• Da: giữ bóng nước khô sạch, không chọc vỡ, cắt ngắn móng tay trẻ. Tắm bình thường bằng nước sạch.
• Không dùng: kháng sinh khi không có chỉ định, thuốc bôi lạ, lá cây đắp lên bóng nước, xoa dầu nóng.

Sau khi trẻ khỏi bệnh: những điều cha mẹ hay bỏ qua

Khi bóng nước đã khô, trẻ ăn uống bình thường, nhiều gia đình xem như mọi chuyện đã xong. Thực tế, virus vẫn có thể thải qua phân thêm một thời gian, nên thói quen rửa tay sau khi thay tã, đi vệ sinh cần được duy trì. Chăn gối, quần áo trẻ dùng trong thời gian bệnh nên được giặt sạch, phơi nắng; đồ chơi nhựa rửa bằng xà phòng.

Một số trẻ bị bong móng tay, móng chân vài tuần sau khi khỏi bệnh. Hiện tượng này thường tự hồi phục khi móng mới mọc lên, cha mẹ chỉ cần cắt gọn phần móng bong để trẻ không cào xước. Nếu trẻ mệt kéo dài, sụt cân hoặc có biểu hiện bất thường về vận động, hãy đưa trẻ tái khám.

Phối hợp với nhà trường

Khi con mắc bệnh, hãy báo ngay cho cô giáo để trường theo dõi các trẻ khác và tăng cường vệ sinh. Trẻ nên nghỉ học trong thời gian bệnh theo hướng dẫn của nhân viên y tế, thường đến khi hết sốt, bóng nước khô và trẻ khỏe trở lại.

Phụ huynh có thể hỏi nhà trường những việc sau:

Phòng bệnh trong gia đình

• Rửa tay bằng xà phòng cho cả trẻ và người lớn, nhất là người chăm trẻ, sau khi thay tã, dọn phân.
• Không cho trẻ dùng chung khăn, cốc, bình sữa, đồ chơi ngậm miệng.
• Rửa đồ chơi, lau sàn nhà thường xuyên.
• Cách ly tương đối trẻ bệnh với anh chị em nhỏ trong nhà.
• Xử lý phân, tã của trẻ đúng cách, đổ vào nhà vệ sinh, rửa tay sau đó.

Tay chân miệng có thể xuất hiện cùng lúc với các bệnh khác như sốt xuất huyết, cúm, COVID-19; bài phân biệt tay chân miệng, sốt xuất huyết và COVID-19 giúp cha mẹ đỡ bối rối khi con sốt. Thông tin chung về bệnh có thể đọc thêm tại bệnh tay chân miệng ở trẻ em, và về mùa dịch kép sởi cùng tay chân miệng tại phòng ngừa sởi và tay chân miệng.