Dịch sởi ở Hà Nội và tay chân miệng: Phân biệt và phòng ngừa cho trẻ

Những đợt dịch sởi ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc thường diễn ra cùng thời điểm với mùa tay chân miệng, khiến nhiều phụ huynh lúng túng khi con sốt và nổi ban. Hai bệnh đều lây mạnh ở trẻ nhỏ nhưng khác nhau rõ về cách khởi phát, kiểu phát ban và cách phòng. Điểm quan trọng nhất: sởi phòng được bằng vắc xin, nên việc đầu tiên là kiểm tra sổ tiêm chủng của con; tay chân miệng chưa có vắc xin phổ biến tại Việt Nam nên phòng chủ yếu bằng vệ sinh. Bài viết giúp bạn phân biệt và chủ động bảo vệ con.

Vì sao sởi quay trở lại

Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm lây mạnh nhất. Một trẻ mắc sởi có thể lây cho phần lớn những người chưa có miễn dịch ở gần. Dịch bùng lên khi tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng giảm, chẳng hạn do gián đoạn tiêm chủng trong những năm đại dịch COVID-19, do phụ huynh chậm đưa con đi tiêm hoặc trẻ ở các khu vực dân cư di biến động. Ở thành phố lớn như Hà Nội, mật độ trẻ đông ở trường học, nhà trẻ khiến virus lan nhanh khi có trẻ chưa được tiêm.

Phân biệt sởi và tay chân miệng

Bảng chỉ giúp phụ huynh nhận diện ban đầu; chẩn đoán cần bác sĩ khám. Thông tin chi tiết về các giai đoạn tay chân miệng có trong bài bệnh tay chân miệng ở trẻ em bùng phát.

Phòng sởi: vắc xin là chìa khóa

Trong chương trình tiêm chủng mở rộng ở Việt Nam, trẻ được tiêm vắc xin sởi lúc 9 tháng tuổi và vắc xin sởi - rubella lúc 18 tháng tuổi. Ngoài ra có thể tiêm vắc xin phối hợp sởi - quai bị - rubella ở các điểm tiêm dịch vụ theo lịch được tư vấn. Trong các đợt dịch, cơ quan y tế có thể tổ chức tiêm bổ sung hoặc tiêm sớm cho trẻ ở vùng có nguy cơ cao theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Phụ huynh nên:

• Kiểm tra sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng xem con đã đủ mũi chưa.
• Đưa trẻ đi tiêm bù ngay nếu bị lỡ lịch, hỏi trạm y tế phường, xã.
• Người lớn chưa từng mắc sởi hoặc chưa tiêm, nhất là phụ nữ chuẩn bị mang thai, nên hỏi bác sĩ về việc tiêm phòng.

Nếu bạn còn băn khoăn về độ an toàn, bài vắc xin, lá chắn cho cá nhân và cộng đồng giải thích vì sao tiêm đủ mũi bảo vệ cả những trẻ quá nhỏ chưa đến tuổi tiêm.

Phòng tay chân miệng: vệ sinh là chính

• Rửa tay cho trẻ và người chăm sóc bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã.
• Lau rửa đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa bằng chất tẩy rửa thông thường hằng ngày trong mùa dịch.
• Không cho trẻ mút tay, ngậm đồ chơi chung.
• Dùng riêng cốc, khăn, bát thìa cho từng trẻ.
• Xử lý phân, tã bẩn đúng cách, rửa tay ngay sau đó.

Khi trẻ sốt và phát ban

1. Cho trẻ nghỉ học, báo nhà trường để theo dõi các trẻ khác.
2. Đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán; báo trước cho cơ sở y tế nếu nghi sởi để được hướng dẫn khu vực chờ riêng, tránh lây cho trẻ khác.
3. Cho trẻ uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, nguội nếu bị loét miệng.
4. Hạ sốt bằng thuốc hạ sốt thông thường theo cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ; lau người bằng nước ấm.
5. Không tự ý dùng kháng sinh, không kiêng gió kiêng nước quá mức: trẻ mắc sởi vẫn cần được tắm rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm, giữ phòng thoáng.

Với sởi, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung vitamin A theo phác đồ; phụ huynh không tự mua dùng liều cao tại nhà.

Dấu hiệu nặng phải đến viện ngay

• Sốt cao liên tục, khó hạ.
• Thở nhanh, khó thở, rút lõm ngực.
• Li bì, co giật, quấy khóc dai dẳng.
• Giật mình nhiều, đặc biệt khi ngủ (gợi ý biến chứng tay chân miệng).
• Đi loạng choạng, run chi, yếu tay chân.
• Nôn nhiều, không ăn uống được, tiểu ít.
• Tiêu chảy nhiều lần, mắt trũng, môi khô.

Người lớn cũng có thể mắc sởi

Sởi không chỉ là bệnh của trẻ em. Người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ vắc xin vẫn có thể mắc, và thường bị nặng hơn trẻ với sốt cao, mệt nhiều, có thể biến chứng viêm phổi. Phụ nữ mang thai mắc sởi có nguy cơ sảy thai, sinh non. Vì vậy, trong mùa dịch, người lớn chăm sóc trẻ bệnh nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, và nếu không rõ tình trạng miễn dịch của mình, hãy hỏi bác sĩ về việc tiêm phòng. Người lớn có sốt, ho, mắt đỏ rồi phát ban cũng cần đi khám và hạn chế tiếp xúc người khác.

Vai trò của nhà trường và nhà trẻ

Trường mầm non ở Hà Nội thường là nơi phát hiện sớm ca bệnh. Nhà trường có thể kiểm tra trẻ khi đến lớp, cho trẻ có biểu hiện sốt, ban về nhà, vệ sinh đồ chơi hằng ngày và phối hợp với trạm y tế khi có ca bệnh. Phụ huynh cần trung thực báo bệnh của con thay vì cố cho đi học. Nhiều bệnh khác như sốt xuất huyết, COVID-19 cũng có thể lưu hành cùng lúc; bài tay chân miệng, sốt xuất huyết và COVID-19 giúp phụ huynh cảnh giác đúng mức.