Đột quỵ trẻ hóa: 7 cách phòng ngừa bằng lối sống lành mạnh

Đột quỵ từng được coi là bệnh của người già, nhưng ngày càng nhiều ca xảy ra ở người dưới 45 tuổi. Nguyên nhân chủ yếu đến từ những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi: tăng huyết áp không được phát hiện, hút thuốc, rượu bia, béo phì, ít vận động, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường và giấc ngủ kém. Tin tốt là phần lớn các yếu tố này có thể kiểm soát bằng lối sống. Bài viết trình bày 7 cách phòng ngừa thiết thực và cách nhận biết đột quỵ để hành động kịp thời.

Vì sao đột quỵ đang trẻ hóa

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu nuôi một vùng não bị tắc (nhồi máu não) hoặc khi mạch máu não bị vỡ (xuất huyết não). Ở người trẻ, ngoài các nguyên nhân hiếm gặp như dị dạng mạch máu não, bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, phần lớn trường hợp liên quan đến lối sống hiện đại:

• Ngồi nhiều, ít vận động, ăn nhiều đồ chế biến sẵn, đồ ngọt, mặn.
• Hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, uống rượu bia thường xuyên.
• Thức khuya, căng thẳng kéo dài.
• Tăng huyết áp, mỡ máu cao, tiểu đường xuất hiện sớm nhưng không được kiểm tra.
• Sử dụng chất kích thích.

Nhiều người trẻ chủ quan vì nghĩ mình khỏe, không đi khám định kỳ nên không biết huyết áp hay mỡ máu đã tăng. Bài mỡ máu cao ở người trẻ phân tích rõ hơn mối liên hệ này.

1. Biết và kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ đột quỵ quan trọng nhất và thường không có triệu chứng. Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần, thường xuyên hơn nếu có tiền sử gia đình hoặc thừa cân. Nếu đã được chẩn đoán tăng huyết áp, dùng thuốc đều đặn theo chỉ định, không tự ngưng khi thấy chỉ số ổn. Giảm muối trong bữa ăn là thay đổi đơn giản nhưng hiệu quả: hạn chế nước chấm, đồ muối chua, mì gói, đồ ăn nhanh.

2. Bỏ thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử

Khói thuốc làm tổn thương thành mạch, tăng xơ vữa, làm máu dễ đông. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là lựa chọn an toàn, và chứa nicotine gây co mạch, tăng nhịp tim. Bỏ thuốc ở bất kỳ tuổi nào cũng giúp giảm nguy cơ. Nếu khó tự bỏ, có thể tìm hỗ trợ tại các phòng khám cai thuốc lá hoặc hỏi bác sĩ.

3. Hạn chế rượu bia

Uống nhiều rượu bia làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim và tăng nguy cơ xuất huyết não. Những cuộc nhậu kéo dài, uống nhiều trong thời gian ngắn đặc biệt nguy hiểm. Không có mức rượu bia nào được coi là có lợi cho sức khỏe; càng uống ít càng tốt.

4. Vận động đều đặn, đúng sức

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành vận động cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần, như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi. Quan trọng là đều đặn, không phải tập dồn dập cuối tuần. Người lâu ngày không tập nên bắt đầu nhẹ, tăng dần. Với các môn thể thao cường độ cao, cần khởi động kỹ, uống đủ nước, không cố khi thấy đau ngực, chóng mặt; câu chuyện trong bài đột quỵ khi chơi pickleball là lời nhắc về việc lắng nghe cơ thể.

5. Ăn uống tốt cho mạch máu

• Nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu.
• Ưu tiên cá, thịt gia cầm bỏ da, đậu phụ thay cho thịt đỏ, thịt chế biến.
• Dùng dầu thực vật thay mỡ động vật, hạn chế đồ chiên rán.
• Giảm muối, giảm đường, hạn chế nước ngọt.

6. Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng

Thiếu ngủ kéo dài, thức khuya làm tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa. Người trưởng thành nên ngủ khoảng 7 đến 9 tiếng mỗi đêm. Nếu ngáy to, hay thức giấc, ngủ dậy vẫn mệt, nên đi khám vì có thể bị ngưng thở khi ngủ, một yếu tố nguy cơ đột quỵ ít được chú ý. Dành thời gian nghỉ ngơi, vận động, trò chuyện với người thân giúp giảm căng thẳng tốt hơn rượu bia hay thuốc lá.

7. Khám sức khỏe định kỳ

Ngay cả khi thấy khỏe, người trẻ cũng nên khám định kỳ để kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng, vòng bụng. Người có tiền sử gia đình đột quỵ, bệnh tim sớm, hoặc từng có cơn đau đầu dữ dội bất thường, tê yếu tay chân thoáng qua nên nói với bác sĩ để được đánh giá kỹ hơn. Cơn thiếu máu não thoáng qua, khi triệu chứng giống đột quỵ nhưng tự hết trong vài phút, là lời cảnh báo cần đi khám ngay.

Nhận biết đột quỵ: nhớ BE FAST

Khi nghi người thân bị đột quỵ

1. Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ.
2. Ghi nhớ thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường, vì các phương pháp điều trị tái thông mạch phụ thuộc rất nhiều vào thời gian.
3. Đặt người bệnh nằm nghiêng nếu nôn, nới lỏng quần áo.
4. Không cho ăn uống, không tự cho uống thuốc, không cạo gió, không chích máu đầu ngón tay. Những việc này chỉ làm mất thời gian vàng.

Phòng đột quỵ ở người trẻ không cần điều gì quá phức tạp: biết chỉ số huyết áp của mình, không hút thuốc, uống ít rượu bia, vận động đều, ăn nhạt hơn, ngủ đủ và đi khám định kỳ.