Ngưng thở khi ngủ: nhận biết sớm và các hướng điều trị hiệu quả

Ngưng thở khi ngủ là tình trạng đường thở bị tắc một phần hoặc hoàn toàn nhiều lần trong đêm, khiến hơi thở ngừng lại vài giây đến hàng chục giây rồi người bệnh thở lại, thường kèm tiếng ngáy to và những lần thức giấc thoáng qua mà họ không nhớ. Dấu hiệu dễ nhận ra nhất thường do người ngủ cùng phát hiện: ngáy rất to, ngắt quãng, có lúc im lặng rồi hắt mạnh. Bệnh không chỉ làm ngủ dậy mệt mỏi mà còn liên quan tới tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, đột quỵ và tai nạn do buồn ngủ. Ngưng thở khi ngủ chẩn đoán được và điều trị được.

Ngưng thở khi ngủ có những loại nào

• Ngưng thở tắc nghẽn: phổ biến nhất. Khi ngủ, các cơ vùng họng giãn ra, lưỡi và mô mềm sụp xuống làm tắc đường thở.
• Ngưng thở trung ương: ít gặp hơn, do não không gửi tín hiệu thở đều đặn; thường liên quan bệnh tim, thần kinh hoặc thuốc.
• Thể hỗn hợp: kết hợp cả hai.

Bài viết này chủ yếu nói về ngưng thở tắc nghẽn.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Ban đêm

• Ngáy to, thường xuyên, ngắt quãng.
• Người ngủ cùng thấy có lúc ngừng thở, sau đó thở hắt, sặc, giật mình.
• Thức giấc nhiều lần, cảm giác nghẹt thở.
• Tiểu đêm nhiều lần.
• Đổ mồ hôi đêm.

Ban ngày

• Ngủ đủ giờ nhưng dậy vẫn mệt, không sảng khoái.
• Buồn ngủ nhiều ban ngày, ngủ gật khi họp, xem tivi, thậm chí khi lái xe.
• Đau đầu buổi sáng, khô miệng khi thức dậy.
• Giảm tập trung, hay quên, cáu gắt.
• Giảm ham muốn tình dục.

Ở trẻ em

Trẻ bị ngưng thở khi ngủ, thường do VA, amidan to, có thể ngáy, thở bằng miệng, ngủ không yên, đái dầm, tăng động, kém tập trung ở trường, chậm tăng cân. Cha mẹ thấy con ngáy thường xuyên nên cho trẻ khám tai mũi họng.

Ai dễ bị ngưng thở khi ngủ

Vì sao không nên coi thường

Mỗi lần ngừng thở, nồng độ oxy trong máu giảm, cơ thể phản ứng bằng cách tăng nhịp tim, tăng huyết áp để đánh thức bạn dậy thở. Lặp lại hàng chục, hàng trăm lần mỗi đêm trong nhiều năm, điều này gây áp lực lên tim mạch.

• Tăng huyết áp: đặc biệt tăng huyết áp khó kiểm soát dù đã dùng thuốc.
• Rối loạn nhịp tim: như rung nhĩ.
• Đột quỵ, bệnh mạch vành: nguy cơ tăng, nhất là khi kết hợp với mỡ máu cao, tiểu đường.
• Rối loạn chuyển hóa: khó kiểm soát đường huyết, cân nặng.
• Tai nạn: ngủ gật khi lái xe, vận hành máy móc.
• Sức khỏe tinh thần: mệt mỏi, trầm buồn, giảm hiệu suất làm việc.

Chẩn đoán như thế nào

Bác sĩ (thường chuyên khoa hô hấp, tai mũi họng, thần kinh hoặc trung tâm giấc ngủ) sẽ hỏi triệu chứng, khám vùng mũi họng, đo vòng cổ, huyết áp. Xét nghiệm quan trọng là đo giấc ngủ:

• Đa ký giấc ngủ: thực hiện qua đêm tại cơ sở y tế, ghi nhận sóng não, nhịp thở, oxy máu, nhịp tim, cử động.
• Đa ký hô hấp tại nhà: thiết bị đơn giản hơn, phù hợp một số trường hợp nghi ngờ ngưng thở tắc nghẽn mức trung bình đến nặng.

Kết quả thường được thể hiện bằng chỉ số số lần ngừng thở, giảm thở mỗi giờ ngủ, giúp phân loại mức độ nhẹ, trung bình, nặng. Đồng hồ thông minh, ứng dụng điện thoại có thể gợi ý nhưng không thay thế được chẩn đoán.

Các hướng điều trị

Thay đổi lối sống

• Giảm cân nếu thừa cân: có thể cải thiện đáng kể, đôi khi hết bệnh ở mức nhẹ.
• Không uống rượu, không dùng thuốc an thần gần giờ ngủ khi chưa hỏi bác sĩ.
• Bỏ thuốc lá.
• Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa nếu ngưng thở chủ yếu xảy ra khi nằm ngửa.
• Điều trị nghẹt mũi, viêm mũi dị ứng.

Máy thở áp lực dương liên tục (CPAP)

Đây là phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả cho ngưng thở mức trung bình đến nặng. Máy thổi luồng khí nhẹ qua mặt nạ, giữ đường thở mở suốt đêm. Ban đầu nhiều người thấy khó quen, nhưng khi dùng đều, nhiều người cho biết ngủ sâu hơn, tỉnh táo hơn hẳn ban ngày. Việc chọn máy, chỉnh áp lực và mặt nạ nên được bác sĩ hướng dẫn.

Dụng cụ nha khoa

Khí cụ đeo miệng giúp đưa hàm dưới ra trước, mở rộng đường thở; phù hợp một số trường hợp nhẹ đến trung bình, cần bác sĩ răng hàm mặt thực hiện.

Phẫu thuật

Cắt amidan, nạo VA (đặc biệt ở trẻ em), chỉnh vách ngăn mũi, phẫu thuật vùng họng hoặc hàm mặt được cân nhắc tùy nguyên nhân giải phẫu cụ thể.

Những điều không nên làm

• Tự mua thuốc ngủ để "ngủ ngon hơn": thuốc an thần có thể làm ngưng thở nặng thêm.
• Tin vào miếng dán chống ngáy, gối "chữa ngưng thở" quảng cáo thần kỳ thay vì đi khám.
• Lái xe đường dài khi đang buồn ngủ nhiều.

Nếu giấc ngủ của bạn bị ảnh hưởng bởi môi trường như nhiệt độ phòng, quạt gió, có thể tham khảo thêm bài về bật quạt qua đêm an toàn.

Kết luận

Ngáy to kèm ngừng thở, ngủ dậy mệt và buồn ngủ ban ngày là những dấu hiệu đáng đi khám, không chỉ để cải thiện giấc ngủ mà còn để bảo vệ tim mạch và phòng tai nạn. Ngưng thở khi ngủ có thể chẩn đoán bằng đo giấc ngủ và điều trị hiệu quả bằng giảm cân, máy CPAP, dụng cụ nha khoa hoặc phẫu thuật tùy trường hợp.