Nhập khẩu vaccine COVID và bài toán tự chủ ứng phó dịch bệnh

Trong đại dịch COVID-19, Việt Nam phải dựa phần lớn vào vaccine nhập khẩu, viện trợ và cơ chế chia sẻ quốc tế để triển khai chiến dịch tiêm chủng. Bài học rút ra là: muốn chủ động ứng phó dịch bệnh, một quốc gia cần cả khả năng mua và tiếp nhận vaccine nhanh, lẫn năng lực nghiên cứu, sản xuất, bảo quản và phân phối trong nước. Với người dân, điều cần biết là vaccine dù nhập khẩu hay sản xuất trong nước đều phải được cơ quan quản lý đánh giá, cấp phép trước khi sử dụng, và nhu cầu tiêm nhắc hiện nay phụ thuộc vào nhóm đối tượng.

Bài viết phân tích theo hướng giải thích: vaccine đi từ nhà sản xuất đến cánh tay người dân như thế nào, vì sao "tự chủ" là chủ đề được bàn nhiều, và nên hiểu thông tin về vaccine COVID-19 ra sao trong giai đoạn hiện nay.

Vaccine nhập khẩu đến Việt Nam qua những bước nào

1. Đánh giá và cấp phép: vaccine phải được Bộ Y tế xem xét hồ sơ về an toàn, hiệu quả, chất lượng. Trong tình huống khẩn cấp, có cơ chế phê duyệt có điều kiện, dựa trên dữ liệu hiện có và đánh giá của các cơ quan quản lý uy tín quốc tế, Tổ chức Y tế Thế giới.
2. Mua sắm, tiếp nhận: thông qua hợp đồng với nhà sản xuất, cơ chế chia sẻ quốc tế như COVAX, hoặc viện trợ song phương.
3. Kiểm định: từng lô vaccine được kiểm định theo quy định trước khi xuất xưởng sử dụng.
4. Bảo quản và vận chuyển: theo yêu cầu nhiệt độ riêng của từng loại; một số vaccine cần chuỗi lạnh âm sâu.
5. Phân bổ và tiêm chủng: theo nhóm ưu tiên, kèm khám sàng lọc trước tiêm và theo dõi sau tiêm.
6. Giám sát sau tiêm: ghi nhận, đánh giá các phản ứng sau tiêm để phát hiện tín hiệu an toàn.

Vì sao phụ thuộc nhập khẩu là bài toán khó

Khi dịch bùng phát toàn cầu, mọi quốc gia đều cần vaccine cùng lúc. Những nước có năng lực sản xuất hoặc tài chính mạnh thường được ưu tiên trước. Các nước phụ thuộc nhập khẩu đối mặt với:

• Nguồn cung không ổn định: lịch giao hàng có thể thay đổi, số lượng không như kỳ vọng.
• Cạnh tranh về giá và hợp đồng: điều khoản mua bán có thể bất lợi với bên mua nhỏ.
• Yêu cầu hạ tầng: vaccine công nghệ mới cần bảo quản lạnh sâu, đòi hỏi đầu tư nhanh.
• Thời gian: mỗi tuần chậm trễ có thể là thêm ca bệnh nặng.

Tự chủ ứng phó dịch bệnh gồm những gì

"Tự chủ" không có nghĩa là tự sản xuất mọi loại vaccine, mà là có đủ năng lực để không bị động khi dịch đến. Một số trụ cột thường được nhắc đến:

Việt Nam có lợi thế là đã sản xuất một số vaccine trong chương trình tiêm chủng mở rộng từ nhiều năm, và có mạng lưới tiêm chủng rộng khắp. Trong đại dịch, một số đơn vị trong nước đã nghiên cứu vaccine COVID-19 và tham gia chuyển giao công nghệ; đây là kinh nghiệm quý cho các đợt dịch sau dù không phải dự án nào cũng đi đến sản phẩm thương mại.

Vaccine COVID-19 trong giai đoạn bệnh lưu hành

COVID-19 đã được chuyển sang quản lý như bệnh truyền nhiễm lưu hành. Điều này không có nghĩa virus biến mất, mà là hệ thống y tế kiểm soát theo cách tương tự các bệnh hô hấp khác. Khuyến cáo về tiêm nhắc hiện nay thường tập trung vào nhóm nguy cơ cao:

• Người cao tuổi.
• Người có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, bệnh thận mạn.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Một số đối tượng khác theo hướng dẫn của ngành y tế từng thời điểm.

Người thuộc các nhóm này nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về việc có cần tiêm nhắc không và loại vaccine nào đang được cung cấp. Thông tin cụ thể thay đổi theo thời gian và biến thể lưu hành, vì vậy hãy theo dõi nguồn chính thức. Bạn có thể đọc thêm về các khuyến cáo phòng chống COVID-19 và giá trị của vắc xin đối với cộng đồng.

Đọc tin về vaccine thế nào cho tỉnh táo

• Ưu tiên nguồn chính thức: Bộ Y tế, Sở Y tế, Viện Vệ sinh Dịch tễ, Tổ chức Y tế Thế giới.
• Cẩn trọng tin đồn: thông tin "vaccine A tốt hơn vaccine B", "tiêm gây bệnh lạ" lan truyền trên mạng thường thiếu bối cảnh.
• Không mua vaccine trôi nổi: vaccine cần bảo quản nghiêm ngặt; tiêm ở cơ sở được cấp phép.
• Báo cáo phản ứng sau tiêm: nếu có phản ứng bất thường, báo cho cơ sở tiêm chủng để được theo dõi.

Thời điểm dịch tăng cao cũng là lúc hàng trôi nổi xuất hiện nhiều, như phân tích trong bài kit test và thuốc COVID trôi nổi.

Bài học cho những đợt dịch tiếp theo

Các chuyên gia y tế công cộng trên thế giới đều cho rằng đại dịch tiếp theo là vấn đề "khi nào" chứ không phải "có hay không". Những bài học từ COVID-19 bao gồm: đầu tư cho năng lực nghiên cứu, sản xuất trong nước ở mức phù hợp; chuẩn bị sẵn khung pháp lý cấp phép khẩn cấp minh bạch; duy trì hệ thống chuỗi lạnh, dữ liệu tiêm chủng; và giữ niềm tin của người dân bằng truyền thông rõ ràng, nhất quán.

Kết luận

Nhập khẩu vaccine giúp Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của đại dịch, đồng thời cho thấy giá trị của năng lực tự chủ. Với mỗi người dân, điều thiết thực nhất là nắm thông tin tiêm chủng từ nguồn chính thức, tiêm nhắc khi thuộc nhóm nguy cơ theo tư vấn của bác sĩ, và duy trì những thói quen phòng bệnh hô hấp cơ bản.