Vệ Sinh Điều Hòa Kém Và Viêm Phổi Legionella: Hiểu Đúng Để Phòng

Viêm phổi do Legionella (bệnh Legionnaires) lây khi hít phải những giọt nước li ti chứa vi khuẩn, thường phát tán từ tháp giải nhiệt của hệ thống điều hòa trung tâm, hệ thống nước nóng, vòi sen, bể sục, đài phun nước. Điều hòa treo tường trong gia đình ít khi là nguồn lây Legionella vì không phun hơi nước ra phòng. Tuy vậy, điều hòa bẩn vẫn gây hại theo cách khác: thổi bụi, nấm mốc, tác nhân dị ứng vào không khí, làm nặng thêm viêm mũi dị ứng, hen. Vệ sinh định kỳ là cần thiết cho cả hai loại hệ thống.

Legionella là vi khuẩn gì

Legionella là vi khuẩn sống tự nhiên trong nước ngọt, phát triển mạnh trong nước ấm, nước tù đọng và nơi có cặn bẩn, màng sinh học. Vi khuẩn có thể gây hai thể bệnh: bệnh Legionnaires (viêm phổi, có thể nặng) và sốt Pontiac (giống cúm, nhẹ hơn, tự khỏi). Bệnh thường không lây trực tiếp từ người sang người.

Nguồn lây chính nằm ở đâu

Vậy điều hòa gia đình bẩn gây hại gì

• Bụi và tác nhân dị ứng: lưới lọc bám bụi, lông thú, mạt bụi bị thổi vào phòng, gây hắt hơi, ngạt mũi, ho.
• Nấm mốc: dàn lạnh ẩm, máng nước ngưng đọng là nơi nấm mốc phát triển, gây mùi hôi khi bật máy.
• Giảm hiệu quả làm lạnh, tốn điện, máy chạy liên tục làm khô không khí.
• Chảy nước, ống thoát tắc: nước ngưng tràn ra tường, sàn, tạo môi trường ẩm cho nấm mốc. Nước thải điều hòa hứng trong xô cũng là mối nguy cho trẻ nhỏ, như câu chuyện được kể trong bài bé gái suýt mất mạng vì xô nước thải điều hòa.

Lịch vệ sinh điều hòa gia đình hợp lý

• Lưới lọc bụi: tháo ra rửa bằng nước sạch, để khô hoàn toàn trước khi lắp lại. Mùa dùng nhiều nên làm định kỳ vài tuần một lần, nhà có người dị ứng làm dày hơn.
• Bảo dưỡng tổng thể: vệ sinh dàn lạnh, dàn nóng, máng nước, ống thoát bằng thợ có chuyên môn, thường vài tháng đến nửa năm một lần tùy mức sử dụng và môi trường.
• Trước mùa nóng: kiểm tra máy sau thời gian dài không dùng, bật chạy chế độ quạt cho khô dàn.

Mẹo nhỏ hằng ngày

• Trước khi tắt máy, có thể để chế độ quạt một lúc để làm khô dàn lạnh, hạn chế nấm mốc.
• Không để nhiệt độ quá thấp; mở cửa thông gió phòng mỗi ngày.
• Không dùng chất tẩy rửa mạnh tự pha xịt vào dàn lạnh khi không có kinh nghiệm, dễ hỏng máy và phát tán hóa chất.

Tòa nhà, khách sạn, văn phòng: trách nhiệm của bên quản lý

Với hệ thống điều hòa trung tâm có tháp giải nhiệt, việc kiểm soát Legionella cần quy trình chuyên nghiệp: xử lý nước, vệ sinh định kỳ, theo dõi nhiệt độ, xét nghiệm nước. Người thuê văn phòng hay khách lưu trú có quyền hỏi về lịch bảo trì. Ở gia đình có bình nóng lạnh, nên để nhiệt độ nước nóng đủ cao theo khuyến cáo của nhà sản xuất, xả nước vòi sen vài phút khi đi xa lâu ngày trở về.

Thuê thợ vệ sinh điều hòa: những điều nên hỏi

Khi gọi thợ, hãy hỏi rõ họ sẽ vệ sinh những bộ phận nào (lưới lọc, dàn lạnh, máng nước, ống thoát, dàn nóng), có dùng bạt hứng nước để không bẩn tường không, có kiểm tra gas, dòng điện và báo lỗi nếu phát hiện. Tránh những nơi báo giá quá rẻ rồi phát sinh "nạp gas", "thay linh kiện" không có căn cứ. Sau khi vệ sinh, bật máy kiểm tra xem có chảy nước, có mùi lạ hay tiếng ồn bất thường không. Với nhà có trẻ nhỏ, đảm bảo đường ống thoát nước ngưng dẫn ra nơi an toàn, không để xô hứng nước trong tầm với của trẻ.

Dấu hiệu viêm phổi Legionella

Triệu chứng thường xuất hiện từ vài ngày đến khoảng hai tuần sau khi tiếp xúc: sốt cao, ớn lạnh, ho, khó thở, đau cơ, đau đầu; một số người có tiêu chảy, buồn nôn, lú lẫn. Bệnh dễ nặng ở người trên 50 tuổi, người hút thuốc, người có bệnh phổi mạn tính, tiểu đường, suy giảm miễn dịch. Legionella không đáp ứng với một số loại kháng sinh thường dùng, nên chẩn đoán đúng rất quan trọng.

Hãy đi khám nếu có sốt cao kèm ho, khó thở, đặc biệt khi vừa ở khách sạn, bệnh viện, tàu du lịch, hoặc làm việc gần hệ thống làm mát lớn. Kể cho bác sĩ về các nơi đã đến giúp họ nghĩ tới Legionella.

Nhóm người cần cẩn trọng hơn

Người cao tuổi, người hút thuốc lâu năm, người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tiểu đường, suy thận, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch nên chú ý hơn khi lưu trú ở khách sạn, khu nghỉ dưỡng có bể sục, spa. Không cần tránh hoàn toàn, nhưng nên chọn nơi có quy trình vệ sinh rõ ràng và đi khám sớm nếu sốt, ho sau chuyến đi.

Giữ không khí trong nhà lành mạnh

Điều hòa sạch chỉ là một phần. Độ ẩm cân bằng, thông gió hằng ngày, xử lý chỗ thấm dột và nấm mốc trên tường mới là nền tảng; xem bài vệ sinh nhà cửa, diệt khuẩn nấm mốc. Nếu bạn dùng quạt thay điều hòa vào ban đêm, bài bật quạt qua đêm an toàn có những lưu ý đáng chú ý.