Giang mai ở trẻ em: cảnh báo từ thói quen mớm ăn

Giang mai ở trẻ em chủ yếu do mẹ truyền sang con trong thai kỳ (giang mai bẩm sinh), nhưng trẻ cũng có thể bị lây sau sinh khi tiếp xúc trực tiếp với tổn thương giang mai đang hoạt động của người lớn, trong đó có vết loét ở miệng khi mớm cơm, nhai thức ăn rồi đút cho trẻ, hoặc hôn môi trẻ. Tin tốt là bệnh được phát hiện bằng xét nghiệm máu đơn giản và điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Cách phòng đơn giản nhất: bỏ thói quen mớm ăn và người lớn có dấu hiệu nghi ngờ cần đi khám.

Giang mai là bệnh gì

Giang mai là bệnh nhiễm trùng do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra. Ở người lớn, bệnh lây chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn, bao gồm cả quan hệ bằng miệng. Bệnh diễn tiến qua nhiều giai đoạn:

• Giai đoạn 1: xuất hiện vết loét (săng) thường không đau ở nơi xoắn khuẩn xâm nhập, có thể ở bộ phận sinh dục, hậu môn, môi, lưỡi, họng. Vết loét tự lành sau vài tuần nên dễ bị bỏ qua.
• Giai đoạn 2: phát ban toàn thân, thường ở lòng bàn tay, bàn chân; có thể có mảng niêm mạc ở miệng, rụng tóc từng mảng, sốt, nổi hạch.
• Giai đoạn tiềm ẩn và muộn: không triệu chứng nhiều năm, rồi có thể tổn thương tim, não, thần kinh nếu không điều trị.

Ở giai đoạn 1 và 2, các tổn thương trên da, niêm mạc chứa nhiều xoắn khuẩn, có khả năng lây khi tiếp xúc trực tiếp. Thông tin tổng quát về bệnh ở người lớn có trong bài giang mai và sức khỏe sinh sản.

Trẻ em bị lây giang mai bằng những con đường nào

Từ mẹ sang con

Đây là con đường phổ biến nhất. Mẹ mắc giang mai không được điều trị có thể truyền xoắn khuẩn qua nhau thai, gây sảy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc trẻ sinh ra mắc giang mai bẩm sinh. Vì vậy xét nghiệm giang mai là một phần của khám thai định kỳ.

Lây sau sinh qua tiếp xúc

Trẻ có thể bị lây khi tiếp xúc trực tiếp với vết loét, mảng niêm mạc của người lớn đang mắc bệnh ở giai đoạn lây nhiễm. Mớm thức ăn, nhai cơm rồi đút cho trẻ, thổi nguội bằng miệng rồi đút, hôn môi trẻ là những tình huống có nguy cơ nếu người lớn có tổn thương giang mai ở miệng mà không biết.

Trường hợp cần cảnh giác đặc biệt

Khi trẻ lớn hơn giai đoạn sơ sinh được chẩn đoán giang mai mà không giải thích được bằng lây từ mẹ hay tiếp xúc trong gia đình, bác sĩ sẽ phải xem xét khả năng trẻ bị xâm hại tình dục. Đây là điều đau lòng nhưng cần được đặt ra để bảo vệ trẻ, và các cơ sở y tế có quy trình phối hợp với cơ quan chức năng.

Mớm ăn không chỉ có nguy cơ giang mai

Mớm ăn là thói quen xuất phát từ tình thương và kinh nghiệm chăm trẻ của nhiều thế hệ. Nhưng miệng người lớn chứa rất nhiều vi khuẩn, virus. Ngoài giang mai, mớm ăn có thể làm lây:

• Vi khuẩn gây sâu răng, khiến trẻ bị sâu răng sớm.
• Vi khuẩn Helicobacter pylori liên quan đến viêm loét dạ dày.
• Virus herpes gây loét miệng, có thể nguy hiểm với trẻ sơ sinh.
• Các virus đường hô hấp và đường tiêu hóa, trong đó có tác nhân gây bệnh tay chân miệng.

Thức ăn cho trẻ nên được nghiền, xay, cắt nhỏ bằng dụng cụ riêng. Để nguội bằng cách đảo đều hoặc đặt bát vào chậu nước mát, không thổi bằng miệng.

Dấu hiệu giang mai ở trẻ cần đưa đi khám

• Trẻ sơ sinh: chảy nước mũi kéo dài có thể lẫn máu, bong tróc da lòng bàn tay, bàn chân, phát ban, vàng da, gan lách to, chậm tăng cân.
• Trẻ lớn hơn: vết loét không đau ở môi, lưỡi, miệng lâu lành; ban đỏ ở lòng bàn tay, bàn chân; nổi hạch; rụng tóc từng mảng.
• Các mảng trắng xám, loét ở niêm mạc miệng không giải thích được.

Những dấu hiệu này có thể do nhiều bệnh khác gây ra. Chỉ bác sĩ mới chẩn đoán được dựa trên khám và xét nghiệm máu. Không tự bôi thuốc hay dùng kháng sinh cho trẻ.

Điều trị và theo dõi

Giang mai được điều trị hiệu quả bằng kháng sinh theo phác đồ do bác sĩ chỉ định. Trẻ cần được tái khám và xét nghiệm theo dõi để chắc chắn bệnh đã được điều trị dứt điểm. Đồng thời, những người lớn sống cùng, chăm sóc trẻ cũng nên đi xét nghiệm để tìm nguồn lây và điều trị, tránh tái nhiễm.

Phòng giang mai cho trẻ từ gốc

1. Xét nghiệm trước và trong thai kỳ: phụ nữ mang thai nên làm xét nghiệm giang mai theo lịch khám thai; nếu dương tính, điều trị sớm giúp giảm mạnh nguy cơ truyền sang con.
2. Điều trị cả bạn tình để tránh mẹ bị tái nhiễm trong thai kỳ.
3. Bỏ thói quen mớm ăn, hôn môi trẻ, nhất là khi người lớn có vết loét ở miệng.
4. Người lớn có vết loét, phát ban bất thường nên đi khám da liễu, xét nghiệm, và hạn chế tiếp xúc gần với trẻ đến khi có kết luận.
5. Quan hệ tình dục an toàn, xét nghiệm định kỳ nếu có nguy cơ.
6. Giáo dục trẻ về an toàn cơ thể phù hợp lứa tuổi: vùng riêng tư, người lạ, cách nói với bố mẹ.

Thay đổi thói quen trong gia đình nhiều thế hệ

Nhiều gia đình có ông bà chăm cháu, và việc bỏ thói quen mớm ăn có thể gặp phản đối. Cách tiếp cận tốt là giải thích nhẹ nhàng dựa trên thông tin y tế, chuẩn bị sẵn dụng cụ nghiền, xay, bát đĩa riêng cho trẻ, và cùng nhau thống nhất cách chăm sóc. Đây không phải là "chê" cách chăm cháu của ông bà, mà là cập nhật hiểu biết để bảo vệ đứa trẻ cả nhà cùng yêu thương.