Giang mai: Bệnh lây truyền qua đường tình dục và sức khỏe sinh sản

Giang mai là bệnh lây truyền qua đường tình dục do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra. Bệnh có thể âm thầm nhiều năm, gây tổn thương tim mạch, thần kinh, và đặc biệt nguy hiểm khi lây từ mẹ sang thai nhi. Tin tốt là giang mai được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu đơn giản và điều trị khỏi bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ, nhất là khi phát hiện sớm. Bài viết giúp bạn hiểu đường lây, các giai đoạn, ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản và cách bảo vệ bản thân, bạn tình.

Giang mai lây truyền như thế nào

• Quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn, miệng khi tiếp xúc với vết loét hoặc tổn thương của người bệnh. Đây là đường lây chủ yếu.
• Từ mẹ sang con trong thai kỳ qua nhau thai, hoặc khi sinh.
• Qua đường máu: hiếm gặp hơn, như dùng chung kim tiêm.
• Tiếp xúc trực tiếp với vết loét, tổn thương chứa xoắn khuẩn; một số trường hợp lây cho trẻ qua tiếp xúc gần, như cảnh báo trong bài giang mai ở trẻ em và thói quen mớm ăn.

Giang mai không lây qua việc dùng chung bồn cầu, bể bơi hay bắt tay thông thường.

Các giai đoạn của bệnh

Giang mai thần kinh hoặc ở mắt có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào. Vì các triệu chứng tự biến mất, nhiều người nghĩ mình đã khỏi trong khi bệnh vẫn tiếp tục tiến triển. Rụng tóc ở giai đoạn hai là dấu hiệu dễ bị bỏ qua, được nói chi tiết trong bài rụng tóc do giang mai.

Giang mai và sức khỏe sinh sản

Trong thai kỳ

Phụ nữ mang thai mắc giang mai không được điều trị có nguy cơ sảy thai, thai chết lưu, sinh non, trẻ nhẹ cân, hoặc sinh ra trẻ mắc giang mai bẩm sinh với tổn thương xương, gan, da, thần kinh. Đây là lý do xét nghiệm giang mai nằm trong nhóm xét nghiệm khuyến cáo khi khám thai. Điều trị sớm trong thai kỳ giúp phòng lây truyền sang con rất hiệu quả.

Với khả năng sinh sản

Giang mai làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV do vết loét tạo đường cho virus xâm nhập. Người mắc giang mai cũng thường có các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, chlamydia, vốn có thể gây viêm vùng chậu, tắc vòi trứng, ảnh hưởng khả năng có con. Vì vậy, khi phát hiện giang mai, bác sĩ thường khuyên xét nghiệm thêm các bệnh khác.

Xét nghiệm giang mai

Xét nghiệm máu là cách chính để chẩn đoán. Thường dùng kết hợp hai nhóm: xét nghiệm không đặc hiệu (như RPR, VDRL) giúp theo dõi hiệu quả điều trị, và xét nghiệm đặc hiệu (như TPHA, test nhanh kháng thể) giúp khẳng định. Có thể làm xét nghiệm tại bệnh viện da liễu, khoa da liễu các bệnh viện, phòng khám sản phụ khoa, trung tâm kiểm soát bệnh tật.

Nên xét nghiệm khi:

• Có vết loét, phát ban bất thường ở vùng sinh dục, miệng, lòng bàn tay, bàn chân.
• Có quan hệ tình dục không dùng bao cao su với bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình.
• Bạn tình được chẩn đoán giang mai hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
• Chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai.
• Được chẩn đoán HIV hoặc bệnh lây truyền khác.

Điều trị

Giang mai được điều trị bằng kháng sinh, thường là penicillin dạng tiêm, với phác đồ và số mũi tùy giai đoạn bệnh do bác sĩ quyết định. Một số điều cần biết:

• Không tự mua kháng sinh uống, không dùng thuốc nam, thuốc bôi theo lời quảng cáo. Điều trị sai có thể che lấp triệu chứng mà không diệt được xoắn khuẩn.
• Bạn tình cũng cần được khám và điều trị để tránh tái nhiễm.
• Kiêng quan hệ tình dục cho đến khi bác sĩ xác nhận điều trị xong và các tổn thương đã lành.
• Tái khám, xét nghiệm lại theo lịch hẹn để theo dõi đáp ứng.
• Đã khỏi bệnh vẫn có thể mắc lại nếu tiếp tục phơi nhiễm.

Phòng ngừa cho cả hai người

1. Dùng bao cao su đúng cách trong mọi lần quan hệ, kể cả quan hệ bằng miệng. Bao cao su giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn nếu vết loét nằm ngoài vùng được che phủ.
2. Chung thủy một bạn tình, cả hai đã xét nghiệm.
3. Xét nghiệm định kỳ nếu có nguy cơ.
4. Trao đổi cởi mở với bạn tình về sức khỏe tình dục.
5. Khám thai sớm và làm đủ xét nghiệm theo khuyến cáo.
6. Không dùng chung kim tiêm.

Bảo vệ sức khỏe sinh sản còn bao gồm tiêm phòng những bệnh có vắc xin như HPV, viêm gan B. Thông tin về vắc xin HPV có thể giúp bạn lên kế hoạch cho bản thân và con cái.

Vượt qua sự e ngại

Nhiều người ngại đi khám vì sợ bị kỳ thị. Các cơ sở y tế có trách nhiệm giữ bí mật thông tin người bệnh. Đi khám sớm không chỉ bảo vệ bạn mà còn bảo vệ bạn tình và con cái trong tương lai.