Vắc Xin HPV: Ngăn Ngừa Ung Thư Cổ Tử Cung Như Thế Nào?

Vắc xin HPV giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại các tuýp virus HPV nguy cơ cao, nguyên nhân của gần như toàn bộ ca ung thư cổ tử cung. Tiêm trước khi tiếp xúc với virus, tức là trước khi bắt đầu quan hệ tình dục, cho hiệu quả bảo vệ tốt nhất; vì vậy Tổ chức Y tế Thế giới ưu tiên tiêm cho bé gái từ 9 đến 14 tuổi. Vắc xin không phòng được mọi tuýp HPV, nên phụ nữ đã tiêm vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.

HPV và ung thư cổ tử cung: mối liên hệ đã rõ

HPV (human papillomavirus) là nhóm virus rất phổ biến, lây chủ yếu qua quan hệ tình dục và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục. Phần lớn người có đời sống tình dục sẽ nhiễm HPV vào một thời điểm nào đó, và đa số trường hợp cơ thể tự đào thải virus trong vòng một đến hai năm mà không có triệu chứng gì.

Vấn đề nằm ở số ít trường hợp nhiễm dai dẳng các tuýp nguy cơ cao, nổi bật là HPV 16 và 18. Virus làm biến đổi tế bào ở cổ tử cung, từ tổn thương tiền ung thư tiến dần đến ung thư trong khoảng thời gian thường kéo dài nhiều năm. Chính khoảng thời gian dài này cho phép hai lớp phòng vệ: vắc xin chặn từ đầu, tầm soát phát hiện và xử lý tổn thương trước khi thành ung thư.

Vắc xin HPV hoạt động ra sao

Vắc xin HPV không chứa virus sống, cũng không chứa vật liệu di truyền của virus. Thành phần chính là các hạt giống virus (virus-like particles) được tạo từ protein vỏ của HPV. Hệ miễn dịch nhận diện các hạt này và tạo kháng thể. Khi sau này tiếp xúc với virus thật thuộc các tuýp có trong vắc xin, kháng thể sẵn có sẽ ngăn virus xâm nhập tế bào.

Các vắc xin khác nhau bao phủ số tuýp khác nhau. Loại bao phủ rộng hơn bảo vệ thêm nhiều tuýp nguy cơ cao và các tuýp gây sùi mào gà. Bác sĩ tư vấn tiêm chủng sẽ giải thích loại phù hợp với độ tuổi và điều kiện của bạn.

Tiêm ở độ tuổi nào là tốt nhất

Lịch tiêm (số mũi và khoảng cách) phụ thuộc vào loại vắc xin, độ tuổi bắt đầu và hướng dẫn hiện hành. Hãy làm theo lịch do cơ sở tiêm chủng hướng dẫn và giữ phiếu tiêm để không bị lỡ mũi.

Đã quan hệ tình dục rồi tiêm có tác dụng không

Có thể vẫn có lợi. Việc đã quan hệ tình dục không có nghĩa bạn đã nhiễm tất cả các tuýp HPV có trong vắc xin. Tiêm vẫn giúp bảo vệ khỏi những tuýp chưa nhiễm. Tuy nhiên, vắc xin không điều trị được nhiễm HPV đang có hay tổn thương cổ tử cung đã hình thành. Không bắt buộc xét nghiệm HPV trước khi tiêm.

Tiêm vắc xin rồi vẫn phải tầm soát

Đây là điểm nhiều người hiểu sai. Vắc xin không bao phủ mọi tuýp HPV nguy cơ cao, và người tiêm muộn có thể đã nhiễm virus trước đó. Phụ nữ đã có quan hệ tình dục nên khám phụ khoa và làm xét nghiệm tầm soát cổ tử cung (tế bào học, xét nghiệm HPV hoặc kết hợp) theo lịch bác sĩ khuyên. Kết hợp tiêm phòng và tầm soát là cách được khuyến cáo để giảm tối đa nguy cơ.

Tác dụng phụ thường gặp

Vắc xin HPV đã được sử dụng trên toàn cầu nhiều năm, với hàng trăm triệu liều, và được các cơ quan y tế lớn đánh giá là an toàn. Phản ứng thường gặp là đau, sưng, đỏ chỗ tiêm, sốt nhẹ, đau đầu, mệt. Một số trẻ vị thành niên có thể ngất do lo lắng khi tiêm (phản ứng với kim tiêm, không phải do thuốc); vì vậy người được tiêm nên ngồi hoặc nằm khi tiêm và ở lại theo dõi theo quy định của cơ sở. Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm và nhân viên y tế có sẵn phương tiện xử trí.

Những lo ngại cha mẹ hay hỏi

"Tiêm HPV cho con có khiến con quan hệ sớm?" Các nghiên cứu theo dõi không cho thấy điều này. Tiêm vắc xin HPV giống như tiêm phòng viêm gan B: là bảo vệ sức khỏe, không phải "cho phép" hành vi nào.

"Vắc xin HPV có gây vô sinh?" Không có bằng chứng vắc xin HPV gây vô sinh. Ngược lại, phòng được ung thư cổ tử cung và các tổn thương phải can thiệp còn giúp bảo tồn khả năng sinh sản.

"Con trai có cần tiêm không?" HPV cũng gây ung thư và sùi mào gà ở nam giới, và nam giới có thể lây virus cho bạn tình. Nhiều nước đã tiêm cho cả trẻ trai. Bài vắc xin HPV phòng những bệnh gì ngoài ung thư cổ tử cung giải thích chi tiết hơn.

Dấu hiệu cần đi khám phụ khoa

Ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm thường không có triệu chứng, nên đừng chờ triệu chứng mới khám. Tuy nhiên, hãy đi khám sớm nếu có ra máu âm đạo bất thường (giữa kỳ kinh, sau quan hệ, sau mãn kinh), khí hư bất thường có mùi, đau vùng chậu kéo dài. Các vấn đề viêm nhiễm phụ khoa thường gặp cũng cần được điều trị đúng; tham khảo bài dung dịch vệ sinh phụ nữ và viêm nhiễm phụ khoa.

Bức tranh lớn: một loại ung thư có thể loại trừ

Tổ chức Y tế Thế giới đã đề ra chiến lược toàn cầu nhằm loại trừ ung thư cổ tử cung như một vấn đề sức khỏe cộng đồng, dựa trên ba trụ cột: tiêm vắc xin HPV cho trẻ gái, tầm soát cho phụ nữ và điều trị kịp thời tổn thương phát hiện được. Ít có loại ung thư nào mà chúng ta có công cụ phòng ngừa rõ ràng như vậy. Với mỗi gia đình, việc cần làm khá đơn giản: kiểm tra xem con em mình đã được tiêm chưa, và phụ nữ trong nhà đã tầm soát đúng hẹn chưa. Vắc xin nói chung còn mang lại lợi ích cho cả cộng đồng, như bài vắc xin bảo vệ cá nhân và cộng đồng phân tích.