Vắc Xin HPV Phòng Những Bệnh Gì Ngoài Ung Thư Cổ Tử Cung?

Ngoài ung thư cổ tử cung, virus HPV còn liên quan đến ung thư hậu môn, ung thư hầu họng (vùng amidan, đáy lưỡi), ung thư dương vật, ung thư âm hộ và âm đạo, cùng bệnh sùi mào gà sinh dục. Tùy loại, vắc xin HPV giúp phòng các tuýp virus gây ra phần lớn những bệnh này. Vì HPV ảnh hưởng cả hai giới, nhiều quốc gia đã tiêm vắc xin HPV cho cả trẻ trai lẫn trẻ gái.

Nhiều người vẫn nghĩ HPV là "chuyện của phụ nữ". Bài viết này mở rộng bức tranh, đặc biệt cho nam giới và các bậc cha mẹ có con trai.

HPV: một họ virus, nhiều loại bệnh

Có hơn một trăm tuýp HPV. Một số tuýp gây mụn cóc ở tay chân; một nhóm khác lây qua đường tình dục và chia thành hai loại chính: tuýp nguy cơ thấp gây sùi mào gà (thường là 6 và 11), và tuýp nguy cơ cao có khả năng gây ung thư (nổi bật là 16 và 18). Phần lớn người nhiễm tự đào thải virus, nhưng nhiễm dai dẳng tuýp nguy cơ cao có thể dẫn đến ung thư sau nhiều năm.

Các bệnh liên quan HPV

Vì sao nam giới nên quan tâm

Không có xét nghiệm tầm soát đơn giản cho nam

Phụ nữ có xét nghiệm tầm soát cổ tử cung để phát hiện sớm tổn thương. Nam giới không có chương trình tầm soát HPV tương đương; ung thư hầu họng hay hậu môn thường được phát hiện khi đã có triệu chứng. Vì vậy phòng ngừa từ đầu bằng vắc xin càng có ý nghĩa.

Bảo vệ bạn tình

Nam giới nhiễm HPV thường không có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho bạn tình. Tiêm vắc xin cho cả hai giới giúp giảm lưu hành virus trong cộng đồng.

Sùi mào gà không hiếm

Sùi mào gà gây ra các nốt sùi ở vùng sinh dục, hậu môn, dễ tái phát dù đã điều trị. Vắc xin có chứa tuýp 6 và 11 giúp phòng phần lớn trường hợp. Sùi mào gà thường bị nhầm hoặc đi kèm các bệnh lây truyền khác như giang mai; xem bài giang mai và sức khỏe sinh sản để hiểu thêm về nhóm bệnh này.

Vắc xin hiệu quả đến đâu

Ở các quốc gia triển khai tiêm vắc xin HPV rộng rãi từ nhiều năm trước, các dữ liệu theo dõi đã ghi nhận sự giảm rõ rệt tỷ lệ nhiễm các tuýp có trong vắc xin, giảm sùi mào gà và giảm tổn thương tiền ung thư cổ tử cung ở những thế hệ được tiêm. Hiệu quả cao nhất khi tiêm trước khi tiếp xúc virus. Với các loại ung thư khác ngoài cổ tử cung, dữ liệu dài hạn vẫn đang được tích lũy vì ung thư cần nhiều năm để hình thành, nhưng cơ chế bảo vệ là giống nhau: ngăn nhiễm tuýp nguy cơ cao.

Vắc xin không làm được gì

• Không điều trị nhiễm HPV đang có, không chữa sùi mào gà hay tổn thương đã hình thành.
• Không phòng mọi tuýp HPV.
• Không phòng các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như HIV, giang mai, lậu, chlamydia.
• Không thay thế bao cao su và tầm soát cổ tử cung.

Giảm nguy cơ ung thư hầu họng: không chỉ có vắc xin

Ung thư vùng đầu cổ, trong đó có hầu họng, còn liên quan chặt chẽ với hút thuốc và uống rượu. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và khám ngay khi có các dấu hiệu như đau họng một bên kéo dài, nuốt đau, khàn tiếng trên ba tuần, khối ở cổ không đau, là những việc cần làm song song.

Dấu hiệu cần đi khám sớm

Vì nhiều bệnh liên quan HPV không có tầm soát đại trà, nhận biết dấu hiệu bất thường là việc quan trọng. Hãy đi khám nếu thấy nốt sùi, mụn thịt hay vết loét không lành ở vùng sinh dục, hậu môn; chảy máu, đau, ngứa kéo dài ở hậu môn; đau họng một bên, nuốt vướng hay khàn tiếng kéo dài; khối ở cổ không đau tồn tại nhiều tuần. Phụ nữ cần lưu ý thêm ra máu âm đạo bất thường. Các triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân lành tính, nhưng chỉ bác sĩ mới phân biệt được.

Cha mẹ có con trai nên làm gì

Trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về việc tiêm vắc xin HPV cho con trai, kiểm tra loại vắc xin nào được chỉ định cho nam theo độ tuổi tại Việt Nam. Thời điểm lý tưởng tương tự trẻ gái: trước tuổi bắt đầu có quan hệ tình dục. Các bước chọn cơ sở, chuẩn bị và theo dõi sau tiêm được hướng dẫn trong bài chọn và tiêm vắc xin HPV tại Việt Nam.

Nói chuyện với con tuổi dậy thì

Nhiều phụ huynh ngại vì nghĩ tiêm HPV là phải nói chuyện tình dục. Thực ra có thể giải thích đơn giản: đây là mũi tiêm phòng một loại virus rất phổ biến có thể gây ung thư sau này, giống như tiêm phòng viêm gan B. Khi con lớn hơn, đây cũng là dịp tốt để nói về giáo dục giới tính, an toàn và tôn trọng. Hiểu thêm về cách vắc xin bảo vệ cả cộng đồng trong bài vắc xin là lá chắn cho cá nhân và cộng đồng.