Marthe Cohn và những nữ điệp viên dũng cảm của Thế chiến II

Marthe Cohn là một phụ nữ Pháp gốc Do Thái, trong những tháng cuối Thế chiến II đã giả làm một cô gái Đức đi tìm hôn phu để thâm nhập vào lãnh thổ Đức, thu thập thông tin về vị trí quân Đức cho quân đội Pháp. Câu chuyện của bà được thế giới biết đến rộng rãi khi bà công bố hồi ký nhiều thập kỷ sau chiến tranh. Bài viết này đặt Marthe Cohn trong bức tranh rộng hơn: vai trò của những nữ điệp viên trong Thế chiến II, những phẩm chất giúp họ thành công, và cái giá họ phải trả.

Marthe Cohn: từ cô y tá đến điệp viên

Marthe Cohn (nhũ danh Hoffnung) sinh năm 1920 tại Metz, vùng Lorraine của Pháp, trong một gia đình Do Thái. Vùng đất biên giới này khiến bà thông thạo tiếng Đức, một kỹ năng về sau trở thành vũ khí quyết định. Trong thời kỳ Đức chiếm đóng Pháp, gia đình bà phải sống trong cảnh bị săn lùng; một người chị của bà bị bắt và không trở về từ trại tập trung.

Marthe học điều dưỡng và tham gia kháng chiến. Cuối năm 1944, khi nước Pháp dần được giải phóng, bà gia nhập quân đội Pháp và được đưa vào bộ phận tình báo. Với ngoại hình tóc vàng, mắt xanh và tiếng Đức lưu loát, bà được giao nhiệm vụ mà ít ai dám nhận: vượt biên giới, sống như một người Đức ngay trong lòng nước Đức đang sụp đổ.

Chi tiết về hành trình "tình cờ" trở thành điệp viên của bà được kể lại trong bài hành trình phi thường của Marthe Cohn. Ở đây, chúng ta nhìn vào những gì câu chuyện ấy nói về nghề tình báo.

Nhiệm vụ thâm nhập năm 1945

Vỏ bọc của Marthe là một y tá Đức đang tìm kiếm vị hôn phu mất tích ở mặt trận. Câu chuyện này đủ phổ biến trong thời chiến để không gây nghi ngờ, đồng thời cho phép bà di chuyển, hỏi han binh lính. Sau nhiều lần thất bại khi cố vượt biên giới, bà đã vào được Đức qua ngả Thụy Sĩ và thu thập thông tin về việc bố trí quân Đức ở khu vực Rừng Đen, những thông tin có giá trị cho bước tiến của quân Đồng minh.

Điều đáng nói là bà hoạt động khi chiến tranh gần kết thúc, giai đoạn quân Đức tuy suy yếu nhưng cực kỳ nghi kỵ, sẵn sàng xử tử bất kỳ ai bị nghi là gián điệp. Một câu trả lời sai, một giấy tờ lỗi, một người quen cũ nhận ra bà đều có thể dẫn tới cái chết.

Những nữ điệp viên khác của Thế chiến II

Marthe Cohn không đơn độc. Trong Thế chiến II, nhiều phụ nữ đã đóng vai trò quan trọng trong tình báo và kháng chiến:

Câu chuyện về Josephine Baker và những thông điệp giấu trên bản nhạc là một ví dụ thú vị về cách người nổi tiếng trở thành điệp viên; nhưng Marthe Cohn lại đại diện cho một kiểu khác: người bình thường, không danh tiếng, chỉ có kỹ năng và lòng can đảm.

Vì sao phụ nữ trở thành điệp viên hiệu quả

• Ít bị nghi ngờ: trong định kiến thời đó, phụ nữ thường bị coi là không liên quan đến chiến sự, nên ít bị khám xét kỹ.
• Di chuyển tự nhiên: khi đàn ông trong độ tuổi quân dịch bị kiểm soát gắt gao, phụ nữ có thể đi lại với lý do gia đình, công việc.
• Vỏ bọc đa dạng: y tá, thư ký, người bán hàng, người tìm người thân.
• Kỹ năng quan sát và giao tiếp: khả năng gợi chuyện, ghi nhớ chi tiết là tài sản quý trong tình báo.

Tuy nhiên những lợi thế ấy không làm giảm rủi ro. Nhiều nữ điệp viên bị bắt, tra tấn và hy sinh. Sự dũng cảm của họ nằm ở chỗ biết rõ cái giá nhưng vẫn lựa chọn.

Sau chiến tranh: im lặng và được vinh danh

Như nhiều người từng làm tình báo, Marthe Cohn giữ im lặng về quá khứ trong một thời gian dài. Bà kết hôn, chuyển sang Mỹ và tiếp tục làm điều dưỡng. Chỉ đến những năm cuối đời, câu chuyện của bà mới được kể rộng rãi qua hồ sơ, sách và các buổi nói chuyện. Bà được Pháp trao tặng nhiều danh hiệu, trong đó có Huân chương Chiến công (Croix de Guerre) và về sau là Bắc Đẩu Bội tinh (Légion d'honneur).

Sự im lặng kéo dài ấy là điều thường gặp ở thế hệ cựu chiến binh: một phần vì tính chất bí mật của công việc, một phần vì ký ức đau thương, mất mát gia đình trong Holocaust.

Bài học từ câu chuyện Marthe Cohn

• Kỹ năng ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa có thể thay đổi số phận, không chỉ trong chiến tranh mà cả trong đời sống hôm nay.
• Lòng can đảm không phải là không sợ hãi, mà là hành động dù sợ hãi.
• Người bình thường cũng làm nên lịch sử: không cần danh tiếng hay quyền lực.
• Ký ức cần được kể lại để thế hệ sau hiểu cái giá của chiến tranh và sự thù hận.

Thế chiến II còn nhiều câu chuyện tình báo khác ở khắp các mặt trận, từ phong trào Thái Tự do và các điệp viên hai mang ở Thái Lan đến cuộc đời của kỹ sư vũ khí Hugo Schmeisser trong và sau chiến tranh.