Bệnh da liễu mùa hè: nhận biết và bảo vệ da khỏi nắng nóng

Mùa hè nắng nóng, độ ẩm cao và mồ hôi nhiều là điều kiện thuận lợi cho một loạt bệnh da liễu: rôm sảy, cháy nắng, nấm da, viêm nang lông, viêm da do côn trùng, chốc lở ở trẻ em. Phần lớn có thể phòng được bằng cách giữ da khô thoáng, chống nắng đúng và vệ sinh hợp lý. Điều quan trọng là nhận ra sớm bệnh nào tự chăm sóc được, bệnh nào cần gặp bác sĩ da liễu để tránh tự bôi thuốc sai làm bệnh nặng thêm.

Vì sao da “khổ” nhất vào mùa hè

• Tia UV mạnh: gây cháy nắng, sạm da, làm bùng phát nám và một số bệnh da nhạy cảm ánh sáng.
• Mồ hôi và độ ẩm: làm da ẩm ướt lâu ở các nếp gấp, tạo môi trường cho nấm và vi khuẩn.
• Bít tắc tuyến mồ hôi: quần áo bí, kem dưỡng đặc làm mồ hôi không thoát được.
• Côn trùng hoạt động mạnh: muỗi, kiến ba khoang, sâu róm.
• Hoạt động ngoài trời, bơi lội: tiếp xúc nước hồ bơi có clo, nước bẩn, cát.

Những bệnh da thường gặp và cách nhận biết

Rôm sảy

Những nốt nhỏ li ti màu đỏ hoặc như giọt nước trong, ngứa châm chích ở trán, cổ, lưng, ngực, nếp gấp. Hay gặp ở trẻ nhỏ và người ra mồ hôi nhiều. Chăm sóc: làm mát, mặc đồ cotton rộng, tắm nước mát, tránh bôi kem đặc. Thường tự lui khi da được thông thoáng.

Cháy nắng

Da đỏ, nóng rát vài giờ sau khi phơi nắng, nặng hơn có phồng rộp, sau đó bong da. Chăm sóc: tránh nắng ngay, chườm mát, bôi dưỡng ẩm dịu nhẹ, uống đủ nước, không chọc vỡ bọng nước. Đi khám nếu phồng rộp diện rộng, sốt, ớn lạnh, chóng mặt.

Nấm da: lang ben, hắc lào, nấm bẹn

• Lang ben: dát trắng hoặc nâu nhạt có vảy mịn ở lưng, ngực, cổ; nổi rõ hơn sau khi đi nắng.
• Hắc lào (nấm thân): mảng hình tròn, bờ đỏ có vảy, giữa nhạt màu, rất ngứa.
• Nấm bẹn, nấm kẽ chân: ở nếp bẹn, kẽ ngón chân, da trắng bở, nứt, ngứa.

Nấm da cần thuốc kháng nấm phù hợp, thời gian dùng đủ; tự bôi thuốc có chứa corticoid có thể làm nấm lan rộng và biến dạng khó chẩn đoán. Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc.

Viêm da do kiến ba khoang

Kiến ba khoang có dịch độc. Khi bị đập chết trên da, dịch gây vết đỏ rát, phồng rộp thành vệt dài sau khoảng nửa ngày đến một ngày. Xử lý: không đập kiến trên da, thổi hoặc gạt nhẹ; nếu đã tiếp xúc, rửa ngay bằng nước sạch và xà phòng. Nếu tổn thương rộng, gần mắt, hãy đi khám.

Viêm nang lông

Nốt mụn nhỏ có mủ quanh chân lông ở lưng, mông, đùi, thường do mồ hôi, cọ xát, cạo lông. Giữ da sạch khô, thay đồ ướt mồ hôi sớm, không nặn.

Chốc lở ở trẻ em

Mụn nước dễ vỡ, để lại vảy màu vàng mật ong quanh mũi, miệng, tay chân trẻ. Đây là nhiễm khuẩn da, dễ lây khi trẻ gãi. Cần đưa trẻ đi khám để được điều trị đúng, cắt móng tay cho trẻ, giặt riêng khăn.

Mụn trứng cá bùng phát

Mồ hôi, dầu nhờn, kem chống nắng không phù hợp có thể làm mụn nặng hơn. Chọn sản phẩm ghi không gây bít tắc lỗ chân lông, rửa mặt sau khi ra nhiều mồ hôi.

Bảo vệ da khỏi nắng nóng hằng ngày

1. Hạn chế ra nắng vào khung giờ giữa trưa khi tia UV mạnh nhất.
2. Che chắn vật lý: mũ rộng vành, áo chống nắng, kính râm; đây là lớp bảo vệ quan trọng không kém kem.
3. Dùng kem chống nắng phổ rộng, thoa đủ lượng và thoa lại sau khi ra mồ hôi, bơi lội. Cách đọc chỉ số và chọn loại phù hợp được trình bày trong bài chọn kem chống nắng SPF đúng.
4. Mặc đồ thoáng: cotton, linen, màu sáng, rộng rãi.
5. Tắm rửa sau khi ra mồ hôi nhiều, lau khô kỹ các nếp gấp, kẽ chân.
6. Uống đủ nước, ăn nhiều rau quả.

Chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa không thay được kem chống nắng nhưng hỗ trợ sức khỏe da; bạn có thể đọc thêm ở bài thực phẩm hỗ trợ bảo vệ da.

Chăm sóc da trẻ nhỏ trong những ngày nóng

Da trẻ mỏng, tuyến mồ hôi chưa hoàn thiện nên trẻ dễ bị rôm sảy, hăm tã và chốc lở hơn người lớn. Cha mẹ nên cho trẻ mặc ít lớp, chất liệu mềm thấm hút, thay tã thường xuyên và để vùng tã thông thoáng một lúc sau khi vệ sinh. Tắm cho trẻ bằng nước ấm vừa, dùng sữa tắm dịu nhẹ, không cần tắm quá nhiều lần mỗi ngày. Với trẻ dưới sáu tháng tuổi, ưu tiên che chắn và tránh nắng thay vì bôi kem chống nắng; với trẻ lớn hơn, chọn sản phẩm dành riêng cho trẻ em. Cắt ngắn móng tay để trẻ không gãi trầy xước, cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập.

Những sai lầm thường gặp

• Bôi kem trộn, kem có corticoid không rõ nguồn gốc lên vùng ngứa, mẩn đỏ.
• Đắp lá, đắp kem đánh răng lên vết cháy nắng, vết bỏng kiến ba khoang.
• Tắm quá nhiều lần với xà phòng mạnh làm da khô, mất hàng rào bảo vệ.
• Chỉ thoa kem chống nắng khi ra biển mà bỏ qua những ngày đi đường, làm việc gần cửa kính.
• Gãi, nặn mụn, chọc bọng nước khiến nhiễm trùng thêm.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu

• Tổn thương lan rộng nhanh, chảy dịch, có mủ, kèm sốt.
• Ngứa nhiều ảnh hưởng giấc ngủ, đã chăm sóc vài ngày không đỡ.
• Tổn thương ở mắt, vùng sinh dục, mặt trẻ nhỏ.
• Nốt ruồi thay đổi kích thước, màu sắc, bờ không đều, chảy máu.
• Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền như tiểu đường bị nhiễm trùng da.

Da là hàng rào đầu tiên của cơ thể. Một mùa hè khỏe mạnh bắt đầu từ việc che chắn, giữ da khô thoáng và đi khám đúng lúc thay vì tự thử đủ loại thuốc bôi truyền miệng.