Bệnh ngay trong nhà: thực phẩm an toàn và căn bếp lành mạnh

Nhiều người nghĩ ngộ độc thực phẩm chủ yếu đến từ quán ăn đường phố, nhưng không ít ca tiêu chảy, đau bụng lại bắt nguồn ngay trong căn bếp nhà mình: thớt dùng chung cho thịt sống và đồ chín, miếng rửa bát ẩm ướt nhiều tuần, rau sống rửa qua loa, thức ăn để nguội quá lâu. Tin tốt là các nguy cơ này đều kiểm soát được bằng vài nguyên tắc đơn giản về sạch sẽ, tách riêng, nấu chín, giữ lạnh và chọn nguồn thực phẩm an toàn.

Những “điểm nóng” vi khuẩn trong bếp gia đình

• Miếng rửa bát, giẻ lau: luôn ẩm, dính vụn thức ăn, là nơi vi khuẩn sinh sôi mạnh và lan ra mọi bề mặt được lau.
• Thớt: nhất là thớt gỗ có vết cắt sâu, thớt dùng chung sống và chín.
• Bồn rửa: nơi rửa thịt sống, rã đông, đổ thức ăn thừa.
• Tay nắm tủ lạnh, vòi nước, công tắc: chạm vào khi tay đang dính thịt sống.
• Khăn lau tay dùng chung: vừa lau tay, vừa lau bát, vừa lau bàn.

Đây không phải lý do để hoảng sợ hay khử trùng mọi thứ mỗi giờ, mà để biết cần tập trung vào đâu.

Năm nguyên tắc vàng an toàn thực phẩm tại nhà

Tổ chức Y tế Thế giới tóm tắt an toàn thực phẩm trong năm nguyên tắc dễ nhớ. Áp dụng vào bếp Việt như sau:

1. Giữ sạch

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi nấu, sau khi chạm thịt cá sống, trứng, sau khi đi vệ sinh, thay tã cho trẻ.
• Lau bề mặt bếp sau mỗi lần sơ chế thịt sống.
• Không để vật nuôi lên bàn bếp.

2. Tách riêng đồ sống và đồ chín

• Dùng ít nhất hai thớt và hai bộ dao: một cho đồ sống, một cho đồ chín, rau ăn sống, trái cây.
• Cất thịt cá sống trong hộp kín ở ngăn dưới tủ lạnh.
• Không dùng đĩa đựng thịt sống để bày thịt đã nướng chín.

3. Nấu chín kỹ

• Thịt gà, thịt xay, nội tạng phải chín đều, không còn màu hồng, nước thịt trong.
• Hải sản như hàu, sò nên nấu chín, nhất là với trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai.
• Thận trọng với món tái, gỏi cá, tiết canh; một số món này tiềm ẩn ký sinh trùng và vi khuẩn nguy hiểm.

4. Giữ thực phẩm ở nhiệt độ an toàn

• Không để đồ chín ở nhiệt độ phòng quá hai giờ.
• Cất lạnh đồ ăn thừa nhanh, hâm lại thật nóng. Chi tiết trong bài thức ăn thừa và nguy cơ ngộ độc.
• Rã đông trong ngăn mát, không để ngoài bếp cả ngày.

5. Dùng nước và nguyên liệu an toàn

• Dùng nước sạch để nấu, pha đồ uống, làm đá.
• Chọn thực phẩm tươi, có nguồn gốc rõ; tránh đồ hết hạn, bao bì phồng, móp.
• Cảnh giác với nguyên liệu bị ngâm tẩm hóa chất. Những vụ việc như giá đỗ ngâm chất kích thích tăng trưởng cho thấy khâu chọn mua quan trọng không kém khâu nấu.

Vệ sinh dụng cụ: làm đúng chứ không cần làm nhiều

Cách sát khuẩn bề mặt bếp chi tiết hơn có trong bài vệ sinh nhà bếp, diệt khuẩn.

Rau sống và trái cây: rủi ro bị xem nhẹ

Rau sống là món không qua nấu nên mọi vi khuẩn, trứng giun sán bám trên lá đều đi thẳng vào bụng. Rửa rau dưới vòi nước chảy, tách từng lá, ngâm và rửa lại nhiều lần hiệu quả hơn ngâm thuốc tím hay nước muối rồi vớt ra. Trái cây gọt vỏ vẫn cần rửa trước khi gọt để dao không mang bẩn từ vỏ vào ruột.

Nhóm người cần cẩn trọng hơn

• Trẻ nhỏ: hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ mất nước khi tiêu chảy.
• Phụ nữ mang thai: cần tránh các món có nguy cơ nhiễm Listeria như phô mai mềm chưa tiệt trùng, thịt nguội để lâu, hải sản sống.
• Người cao tuổi, người bệnh mạn tính, người đang điều trị ung thư: ngộ độc dễ diễn tiến nặng.

Thói quen nhỏ khi đi chợ và cất đồ

An toàn thực phẩm bắt đầu từ lúc xách giỏ đi chợ. Hãy mua đồ khô, đồ hộp trước, thịt cá và đồ đông lạnh sau cùng để chúng ít thời gian nằm ngoài nhiệt độ lạnh. Cho thịt cá sống vào túi riêng, không để nước rỉ sang rau. Về đến nhà, cất ngay đồ cần làm lạnh rồi mới làm việc khác. Kiểm tra hạn dùng trên bao bì, xếp đồ mới vào trong, đồ cũ ra ngoài để dùng trước. Những thao tác nhỏ này tốn thêm vài phút nhưng giảm đáng kể nguy cơ thực phẩm hỏng trước khi kịp nấu.

Môi trường sống lành mạnh quanh căn bếp

Căn bếp sạch còn phụ thuộc vào môi trường chung: thùng rác có nắp và đổ hằng ngày, không để chuột, gián, ruồi có chỗ trú, cống thoát nước bồn rửa không ứ đọng, bếp đủ thông gió để hạn chế ẩm mốc. Những vấn đề vệ sinh rộng hơn trong nhà như bụi, nấm mốc, côn trùng được bàn trong bài bệnh trong nhà và vệ sinh nhà ở.

Dấu hiệu ngộ độc và khi nào cần đi khám

Ngộ độc thực phẩm thường gây buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, có thể sốt. Bù nước là việc quan trọng nhất. Đi khám ngay nếu nôn liên tục, tiêu chảy ra máu, sốt cao, lơ mơ, tiểu ít, hoặc người bệnh là trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai. Khi nhiều người trong nhà cùng có triệu chứng sau một bữa ăn, hãy giữ lại phần thức ăn nghi ngờ và báo cho cơ sở y tế.