Bệnh trong nhà: nguồn gây bệnh từ bụi, mốc, côn trùng và cách vệ sinh

Ngôi nhà là nơi ta dành phần lớn thời gian, nhưng cũng là nơi tích tụ những tác nhân gây bệnh âm thầm: mạt bụi trong chăn gối gây viêm mũi dị ứng, nấm mốc trên tường gây ho và hen, gián và chuột mang mầm bệnh đường ruột, muỗi sinh sản trong chậu nước đọng gây sốt xuất huyết. Vệ sinh nhà đúng cách không cần tốn nhiều hóa chất; điều quan trọng là biết tác nhân nào ở đâu và xử lý tận gốc.

Bài viết này tập trung vào môi trường sống. Các nguy cơ từ thực phẩm và căn bếp được trình bày riêng trong bài bệnh từ thực phẩm ngay trong nhà.

Những tác nhân gây bệnh phổ biến trong nhà

Phòng ngủ: nơi mạt bụi sinh sống

Mạt bụi là sinh vật rất nhỏ, ăn vảy da người, sống nhiều trong nệm và chăn gối. Chất thải của chúng là dị nguyên gây hắt hơi buổi sáng, ngứa mũi, ho đêm.

• Giặt ga, vỏ gối, chăn mỏng hằng tuần, nên giặt nước nóng nếu chất liệu cho phép.
• Phơi nắng nệm, gối định kỳ; dùng vỏ bọc nệm chống mạt nếu có người dị ứng.
• Hạn chế thú bông, thảm trong phòng ngủ trẻ có bệnh hen hoặc viêm mũi dị ứng.
• Hút bụi bằng máy có bộ lọc tốt thay vì quét chổi làm bụi bay.
• Vệ sinh quạt, rèm cửa; quạt bám bụi sẽ thổi dị nguyên vào người khi ngủ. Cách dùng quạt an toàn có trong bài bật quạt qua đêm.

Nhà tắm và những góc ẩm: chống nấm mốc

Khí hậu nồm ẩm miền Bắc hay mùa mưa miền Nam khiến nấm mốc phát triển nhanh. Mốc đen ở ron gạch, góc trần, sau tủ là dấu hiệu độ ẩm cao kéo dài.

• Bật quạt thông gió hoặc mở cửa nhà tắm sau khi tắm.
• Lau khô sàn, gương, vách kính; treo khăn nơi thoáng.
• Xử lý mốc nhỏ bằng dung dịch tẩy rửa phù hợp, đeo găng và khẩu trang, mở cửa thông gió. Không trộn các chất tẩy với nhau, đặc biệt không trộn nước tẩy javel với chất tẩy có amoniac hoặc axit vì tạo khí độc.
• Với tường thấm diện rộng, cần sửa chống thấm từ gốc; lau bề mặt chỉ là tạm thời.
• Dùng máy hút ẩm trong mùa nồm nếu có điều kiện.

Kỹ thuật xử lý nấm mốc theo từng bề mặt được bàn chi tiết hơn trong bài vệ sinh nhà cửa, diệt khuẩn nấm mốc.

Phòng khách và khu sinh hoạt chung

• Lau sàn bằng khăn ẩm, nhất là nhà có trẻ bò.
• Lau các bề mặt chạm tay nhiều: tay nắm cửa, công tắc, điều khiển tivi, đặc biệt khi trong nhà có người ốm.
• Vệ sinh lưới lọc điều hòa định kỳ; điều hòa bẩn vừa thổi bụi, vừa có thể là nơi trú của vi sinh vật.
• Thú cưng: tắm, chải lông định kỳ, tẩy giun theo hướng dẫn thú y, không cho ngủ trên giường người bị dị ứng.

Kiểm soát côn trùng và chuột

Muỗi

Muỗi truyền sốt xuất huyết thích đẻ trứng ở nước sạch đọng: lọ hoa, chậu cây, khay tủ lạnh, lốp xe, vỏ dừa. Mỗi tuần nên đổ nước đọng, thay nước lọ hoa, đậy kín bể chứa, thả cá vào bể lớn. Ngủ màn, lắp lưới chống muỗi cửa sổ.

Gián

Gián tìm đến nơi có thức ăn, nước và chỗ trốn ấm. Giữ bếp khô ráo, không để bát bẩn qua đêm, đậy kín đồ ăn, bịt kẽ hở quanh ống nước. Dùng bả gián theo hướng dẫn, đặt xa tầm tay trẻ em.

Chuột

Thùng rác có nắp, bịt lỗ hổng, không để thức ăn ngoài qua đêm. Khi dọn chỗ có phân chuột, đeo găng, khẩu trang, làm ẩm bằng dung dịch tẩy rửa trước khi lau để tránh bụi bay; không quét khô.

Lịch vệ sinh gợi ý

Đừng lạm dụng hóa chất

Sạch không có nghĩa là vô trùng. Phun xịt khử khuẩn liên tục trong nhà, đốt nhang muỗi trong phòng kín, dùng nhiều loại chất tẩy cùng lúc có thể gây kích ứng đường hô hấp, đặc biệt với trẻ nhỏ và người hen. Phần lớn việc vệ sinh hằng ngày chỉ cần nước, chất tẩy rửa thông thường và lau khô. Chất khử khuẩn mạnh dành cho khu vực có nguy cơ như bồn cầu, nơi có người bệnh truyền nhiễm.

Khi triệu chứng không chỉ là “dị ứng nhẹ”

Nếu ho kéo dài, khò khè, khó thở về đêm, nghẹt mũi quanh năm, hoặc trẻ thường xuyên bị viêm phế quản, hãy đi khám để được đánh giá hen, viêm mũi dị ứng và xác định dị nguyên. Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, có chấm xuất huyết trong mùa mưa cần nghĩ tới sốt xuất huyết và đi khám sớm. Vệ sinh nhà ở là phòng bệnh, nhưng không thay thế được việc chẩn đoán và điều trị đúng.