Biến thể XEC: triệu chứng COVID-19 và cách phòng ngừa

XEC là một biến thể phụ của virus SARS-CoV-2 thuộc dòng Omicron, hình thành do sự tái tổ hợp giữa hai dòng phụ trước đó. Biến thể này được ghi nhận lần đầu ở châu Âu vào năm 2024 và được Tổ chức Y tế Thế giới đưa vào danh sách theo dõi. Triệu chứng do XEC gây ra nhìn chung giống các biến thể Omicron khác: sốt, ho, đau họng, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Các biện pháp phòng ngừa đã quen thuộc vẫn còn hiệu quả, đặc biệt với người cao tuổi và người có bệnh nền.

XEC khác gì các biến thể trước

Virus SARS-CoV-2 liên tục đột biến. Khi hai dòng virus cùng lây nhiễm một người, chúng có thể trao đổi vật chất di truyền và tạo ra dòng tái tổ hợp, được đặt tên bắt đầu bằng chữ X, như XBB trước đây và XEC sau này. Các biến thể mới thường được chú ý vì có một số thay đổi trên protein gai giúp lây lan tốt hơn hoặc né một phần miễn dịch có sẵn.

Điều cần hiểu đúng: việc một biến thể được “theo dõi” không có nghĩa nó nguy hiểm hơn. Cho tới các đánh giá đã công bố, chưa có dấu hiệu cho thấy XEC gây bệnh nặng hơn rõ rệt so với các dòng Omicron khác. Tuy nhiên, tình hình dịch tễ có thể thay đổi, vì vậy hãy theo dõi thông tin từ Bộ Y tế và các cơ quan y tế chính thức thay vì tin đồn trên mạng.

Triệu chứng thường gặp

• Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh.
• Ho khan hoặc ho có đờm.
• Đau họng, rát họng, khàn tiếng.
• Nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi.
• Mệt mỏi, đau nhức cơ, đau đầu.
• Giảm hoặc mất vị giác, khứu giác (ít gặp hơn so với giai đoạn đầu đại dịch).
• Một số người có buồn nôn, tiêu chảy, chán ăn.

Triệu chứng rất dễ nhầm với cúm hoặc cảm lạnh thông thường. Không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng cảm nhận; xét nghiệm mới cho biết đó là COVID-19 hay không, còn việc xác định đúng là biến thể XEC cần giải trình tự gen tại phòng xét nghiệm chuyên sâu và không cần thiết cho việc điều trị cá nhân.

Ai có nguy cơ diễn tiến nặng

Ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể cần các biện pháp hồi sức chuyên sâu; bài lọc máu trong điều trị COVID-19 nguy kịch giải thích một trong những kỹ thuật đó.

Phòng ngừa: những điều vẫn còn nguyên giá trị

Tiêm vắc xin theo khuyến cáo

Vắc xin giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong. Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên hỏi cơ sở y tế về lịch tiêm nhắc phù hợp với tình hình hiện tại.

Khẩu trang ở nơi đông người, kín gió

Đặc biệt khi đến bệnh viện, đi phương tiện công cộng, chăm sóc người bệnh, hoặc khi bản thân có triệu chứng hô hấp.

Rửa tay và vệ sinh bề mặt

Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là trước khi ăn, sau khi ho hắt hơi, sau khi về nhà.

Thông gió

Mở cửa sổ, tăng lưu thông không khí trong phòng làm việc, lớp học, nhà ở. Virus lây chủ yếu qua đường hô hấp, không gian kín làm tăng nguy cơ.

Ở nhà khi có triệu chứng

Nếu đang sốt, ho, nên nghỉ ở nhà, hạn chế tiếp xúc người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền trong gia đình.

Xét nghiệm nhanh: dùng sao cho đúng

• Chọn kit xét nghiệm đã được cấp phép, mua ở nhà thuốc uy tín. Bài kit test và thuốc COVID trôi nổi trên mạng cảnh báo những rủi ro khi mua hàng không rõ nguồn gốc.
• Làm đúng hướng dẫn: lấy mẫu đủ sâu, đọc kết quả đúng thời gian quy định.
• Kết quả âm tính sớm chưa loại trừ hoàn toàn; nếu triệu chứng vẫn còn, có thể test lại sau một đến hai ngày.
• Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên báo cho bác sĩ khi test dương tính để được tư vấn sớm.

Chăm sóc tại nhà với trường hợp nhẹ

Phần lớn người khỏe mạnh mắc COVID-19 có triệu chứng nhẹ và hồi phục tại nhà. Nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn uống đủ chất, theo dõi nhiệt độ. Thuốc hạ sốt, giảm đau nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và đúng liều trên nhãn. Không tự ý dùng kháng sinh, corticoid hay thuốc kháng virus khi chưa được kê đơn.

Phục hồi sau khi khỏi bệnh

Sau khi hết sốt, một số người vẫn còn ho, mệt, khó tập trung trong vài tuần. Hãy quay lại sinh hoạt và tập luyện từ từ, ngủ đủ, ăn đủ đạm và rau quả. Nếu mệt mỏi, khó thở khi gắng sức, hồi hộp, mất ngủ kéo dài nhiều tuần, nên đi khám để được đánh giá tình trạng hậu COVID và loại trừ các nguyên nhân khác như thiếu máu, bệnh tim phổi.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khó thở, thở nhanh, cảm giác hụt hơi khi nói hoặc đi lại nhẹ.
• Đau tức ngực kéo dài.
• Môi, đầu ngón tay tím tái; SpO2 đo tại nhà thấp hơn bình thường của bản thân.
• Lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức.
• Sốt cao liên tục không hạ dù đã dùng thuốc.
• Trẻ nhỏ bỏ bú, li bì, co giật.

Những thông tin về các đợt gia tăng ca bệnh trong khu vực và cách Việt Nam ứng phó được tổng hợp trong bài COVID-19 tái xuất tại châu Á. Điều quan trọng nhất là bình tĩnh, chủ động phòng bệnh, và bảo vệ những người dễ tổn thương trong gia đình.