Lọc máu cứu bệnh nhân COVID-19 nguy kịch: kỹ thuật và ý nghĩa

Lọc máu liên tục là một kỹ thuật hồi sức được dùng cho một số bệnh nhân COVID-19 nguy kịch, đặc biệt khi người bệnh bị suy thận cấp, rối loạn nặng về dịch và điện giải, hoặc tình trạng viêm toàn thân ồ ạt. Những ca bệnh nặng được cứu sống nhờ lọc máu tại các bệnh viện tuyến tỉnh, như từng được báo chí đưa tin ở Đắk Nông, cho thấy kỹ thuật này không còn chỉ có ở bệnh viện trung ương. Tuy vậy, lọc máu là biện pháp hỗ trợ trong hồi sức tích cực, không phải “thuốc chữa” COVID-19; phòng bệnh nặng từ đầu vẫn quan trọng nhất.

Vì sao COVID-19 có thể trở nên nguy kịch

Ở phần lớn người khỏe mạnh, COVID-19 diễn tiến nhẹ. Một số ít, thường là người cao tuổi, có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, có thể diễn tiến nặng do:

• Viêm phổi nặng dẫn đến suy hô hấp.
• Phản ứng viêm quá mức: hệ miễn dịch giải phóng nhiều chất trung gian gây viêm, làm tổn thương nhiều cơ quan.
• Rối loạn đông máu, tạo huyết khối.
• Suy đa cơ quan: thận, gan, tim, tuần hoàn.

Khi thận bị tổn thương cấp hoặc cơ thể quá tải dịch, nhiễm toan, kali máu tăng cao, các bác sĩ hồi sức có thể cân nhắc lọc máu.

Lọc máu liên tục là gì

Lọc máu liên tục (thường gọi theo tên tiếng Anh viết tắt là CRRT) là kỹ thuật đưa máu của người bệnh ra ngoài cơ thể qua một ống thông, đi qua bộ lọc để loại bỏ chất thải, dịch thừa, điều chỉnh điện giải, rồi trả máu về cơ thể. Khác với chạy thận nhân tạo thông thường làm trong vài giờ, lọc máu liên tục diễn ra chậm và kéo dài nhiều giờ đến nhiều ngày, phù hợp với bệnh nhân huyết động không ổn định trong phòng hồi sức.

Trong một số trường hợp, bộ lọc hoặc cột hấp phụ đặc biệt được dùng với mục tiêu giảm bớt các chất trung gian gây viêm trong máu. Hiệu quả của phương pháp hấp phụ này trong COVID-19 vẫn còn được nghiên cứu, và việc chỉ định phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ hồi sức.

So sánh các kỹ thuật hồi sức thường được nhắc đến

Ai thường được chỉ định lọc máu

Quyết định do ê kíp hồi sức đưa ra dựa trên tình trạng cụ thể. Những tình huống thường được cân nhắc gồm:

• Suy thận cấp, tiểu rất ít hoặc vô niệu.
• Quá tải dịch gây phù phổi, khó kiểm soát bằng thuốc.
• Kali máu tăng cao nguy hiểm, nhiễm toan nặng.
• Sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan.

Lọc máu cũng có rủi ro như chảy máu, nhiễm trùng ống thông, tụt huyết áp, rối loạn điện giải, nên cần được thực hiện và theo dõi bởi đội ngũ có kinh nghiệm.

Ý nghĩa của việc kỹ thuật cao về tới tuyến tỉnh

Trong giai đoạn đại dịch, nhiều bệnh viện tỉnh đã được đầu tư máy móc, đào tạo nhân lực hồi sức, phối hợp với bệnh viện tuyến trên. Điều này giúp bệnh nhân nặng được can thiệp sớm hơn, không phải chuyển viện đường dài khi tình trạng không ổn định. Năng lực hồi sức này cũng có ích cho nhiều bệnh lý khác ngoài COVID-19 như sốc nhiễm khuẩn, ngộ độc, viêm tụy cấp nặng.

Phòng bệnh nặng: việc làm được ngay từ cộng đồng

1. Tiêm vắc xin theo khuyến cáo, đặc biệt với người cao tuổi và người có bệnh nền.
2. Kiểm soát tốt bệnh nền: tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận, bệnh phổi mạn.
3. Phát hiện sớm: người thuộc nhóm nguy cơ nên test khi có triệu chứng và báo bác sĩ sớm để được tư vấn điều trị.
4. Theo dõi dấu hiệu chuyển nặng tại nhà: khó thở, thở nhanh, SpO2 giảm, lơ mơ, tiểu ít.
5. Không tự điều trị bằng thuốc truyền miệng, kháng sinh, corticoid khi chưa có chỉ định.

Thông tin về các biến thể đang lưu hành và triệu chứng thường gặp có trong bài biến thể XEC và cách phòng ngừa. Khi COVID-19 đã trở thành bệnh lưu hành ở nhiều địa phương, cách phòng bệnh cũng cần điều chỉnh, như phân tích trong bài phòng ngừa COVID-19 khi thành bệnh lưu hành.

Gia đình có người bệnh nặng nên làm gì

• Cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh, thuốc đang dùng cho bác sĩ.
• Chỉ định một người đại diện để nhận thông tin từ bác sĩ, tránh hỏi nhiều đầu mối.
• Hỏi rõ mục tiêu điều trị, lợi ích và rủi ro của kỹ thuật được đề xuất.
• Giữ sức khỏe cho chính mình: tuân thủ quy định phòng lây nhiễm khi vào bệnh viện.

Hồi phục sau giai đoạn nguy kịch

Người bệnh sau hồi sức thường mất cơ, mệt mỏi, có thể cần thời gian dài để phục hồi chức năng hô hấp, vận động và tâm lý. Một số người bị tổn thương thận cần theo dõi chức năng thận sau khi ra viện. Tái khám đúng hẹn, tập phục hồi chức năng và dinh dưỡng đầy đủ giúp quá trình hồi phục tốt hơn.

Những bước tiến trong hồi sức là tin vui, nhưng mỗi ca bệnh nguy kịch cũng là lời nhắc rằng phòng bệnh và phát hiện sớm vẫn là cách bảo vệ hiệu quả nhất. Cập nhật tình hình chung trong khu vực có tại bài COVID-19 tái xuất tại châu Á.