COVID-19 Đông Nam Á tái bùng phát: Người Việt nên phòng ngừa ra sao?

Mỗi khi các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Singapore hay Malaysia báo cáo số ca COVID-19 tăng, nhiều người Việt lo dịch sắp lan về. Câu trả lời ngắn: virus đã lưu hành khắp khu vực, các đợt tăng ca là bình thường và có thể dự đoán được; việc cần làm là phòng ngừa có trọng tâm, đặc biệt với người hay đi lại giữa các nước và người có nguy cơ bệnh nặng. Bài viết giải thích vì sao các đợt tái bùng phát xảy ra, cách đọc tin dịch khu vực và những việc cụ thể nên làm.

Vì sao các đợt tăng ca cứ lặp lại

COVID-19 giờ đây là bệnh lưu hành, nghĩa là virus SARS-CoV-2 tồn tại lâu dài trong cộng đồng. Số ca lên xuống theo đợt vì một vài lý do quen thuộc:

• Miễn dịch suy giảm theo thời gian. Kháng thể sau tiêm vắc xin hoặc sau khi mắc bệnh giảm dần sau vài tháng, nên nhiều người có thể tái nhiễm.
• Biến thể mới. Các dòng phụ của Omicron liên tục xuất hiện, một số lây nhanh hơn hoặc né miễn dịch tốt hơn dòng cũ.
• Mùa và sinh hoạt. Mùa mưa, mùa lễ hội, kỳ nghỉ dài khiến người dân tụ tập trong không gian kín nhiều hơn.
• Đi lại xuyên biên giới. Đông Nam Á có lượng khách du lịch, lao động và giao thương qua lại rất lớn, nên một biến thể xuất hiện ở nước này thường sớm có mặt ở nước bên cạnh.

Hiểu như vậy để thấy rằng tin một nước láng giềng tăng ca không phải là tín hiệu hoảng loạn, mà là lời nhắc để mỗi người xem lại các biện pháp bảo vệ của mình.

Đọc tin dịch khu vực thế nào cho đúng

Tin tức về COVID-19 ở nước ngoài thường được dịch lại và cắt ghép, đôi khi gây hiểu lầm. Vài nguyên tắc giúp bạn đọc tin tỉnh táo hơn:

• Phân biệt số ca tăng và số ca nặng. Số ca ghi nhận tăng gấp đôi chưa chắc đã đáng lo nếu số người nhập viện, nằm hồi sức không tăng tương ứng.
• Xem nguồn chính thức. Thông tin đáng tin thường đến từ Bộ Y tế các nước, Tổ chức Y tế Thế giới, và ở Việt Nam là Bộ Y tế, Cục Phòng bệnh, Sở Y tế các tỉnh thành.
• Cẩn trọng với tên biến thể giật gân. Biến thể mới được đặt tên liên tục; điều quan trọng là cơ quan y tế đánh giá nó có gây bệnh nặng hơn hay không.
• Không chia sẻ tin chưa kiểm chứng, nhất là tin kèm quảng cáo thuốc, thực phẩm chức năng hay que test.

Tình hình trong nước và cách Việt Nam điều chỉnh phòng dịch khi khu vực có biến động được tổng hợp ở bài cảnh báo COVID-19 tái xuất tại châu Á.

Những ai cần chú ý nhất khi khu vực có dịch

Không phải ai cũng cần thay đổi sinh hoạt như nhau. Một số nhóm nên chủ động hơn:

Chuẩn bị trước một chuyến đi trong khu vực

Đông Nam Á là điểm đến gần, chi phí hợp lý nên rất nhiều người Việt đi lại thường xuyên. Một chuyến đi an toàn bắt đầu từ trước khi ra sân bay:

1. Kiểm tra quy định nhập cảnh mới nhất của nước đến trên trang chính thức của đại sứ quán hoặc hãng bay; phần lớn các nước đã bỏ yêu cầu liên quan đến COVID-19 nhưng quy định có thể thay đổi.
2. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi đi, mang đủ thuốc đang dùng hằng ngày kèm đơn thuốc.
3. Chuẩn bị bộ đồ dùng nhỏ: vài khẩu trang, dung dịch rửa tay, nhiệt kế, thuốc hạ sốt thông thường.
4. Cân nhắc mua bảo hiểm du lịch có chi trả chi phí y tế ở nước ngoài.

Nếu bạn định đến Thái Lan, có thể tham khảo thêm bài phòng ngừa COVID-19 khi đến Thái Lan. Với các chuyến đi cùng gia đình dịp hè, các mẹo trong bài giữ kỳ nghỉ hè an toàn cũng hữu ích.

Trong và sau chuyến đi

Khi ở nước ngoài, những thói quen cơ bản vẫn hiệu quả: đeo khẩu trang ở sân bay, trên máy bay và phương tiện công cộng đông người; rửa tay trước khi ăn; tránh hàng quán quá chật chội nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ.

Sau khi về nước, hãy để ý sức khỏe trong khoảng một tuần. Nếu xuất hiện sốt, đau họng, ho, mệt mỏi, mất vị giác, nên:

• Đeo khẩu trang khi ở nhà, nhất là khi gần người già và trẻ nhỏ.
• Có thể dùng que test nhanh kháng nguyên để kiểm tra, nhớ rằng kết quả âm tính sớm chưa loại trừ hoàn toàn khả năng mắc bệnh.
• Nghỉ ngơi, uống đủ nước, dùng thuốc hạ sốt thông thường theo hướng dẫn trên bao bì hoặc tư vấn của dược sĩ.
• Đi khám ngay nếu khó thở, đau ngực, sốt cao kéo dài hoặc người bệnh lớn tuổi có biểu hiện lừ đừ.

Những việc không cần làm

Khi nghe tin khu vực tái bùng phát, nhiều người phản ứng thái quá. Một số việc không cần thiết, thậm chí có hại:

• Tích trữ thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc corticoid. Đây là thuốc kê đơn, tự dùng có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng.
• Mua thực phẩm chức năng được quảng cáo “diệt virus”, “miễn nhiễm COVID”. Không sản phẩm nào có tác dụng như vậy.
• Xông hơi, súc họng bằng các hỗn hợp tự chế với hy vọng tiêu diệt virus.
• Hủy toàn bộ kế hoạch đi lại khi cơ quan y tế không khuyến cáo hạn chế.

Bức tranh dài hạn

Các đợt COVID-19 ở Đông Nam Á sẽ còn lặp lại trong nhiều năm, giống cách cúm mùa quay lại hằng năm. Điều khác biệt so với giai đoạn đầu đại dịch là phần lớn dân số đã có miễn dịch nền, hệ thống y tế đã có kinh nghiệm và có vắc xin, thuốc điều trị cho người nguy cơ cao. Phòng ngừa hiệu quả nhất vì thế là duy trì thói quen vệ sinh, bảo vệ người dễ tổn thương và theo dõi khuyến cáo của cơ quan y tế, thay vì phản ứng theo từng dòng tin nóng.