Cúm mùa cuối năm 2026: 8 biện pháp phòng bệnh Bộ Y tế khuyến cáo

Khi miền Bắc bắt đầu những đợt lạnh đầu mùa, cúm mùa là bệnh hô hấp cần đề phòng sớm. Ngày 21/10/2026, Bộ Y tế đưa ra 8 biện pháp phòng bệnh, trong đó có hai điểm nhiều gia đình hay bỏ qua: không tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định, và người thuộc nhóm nguy cơ cao cần đi khám sớm ngay khi có triệu chứng. Bài viết dưới đây tóm lại các biện pháp đó, kèm cách áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày.

Vì sao cúm hay "bùng" vào cuối năm?

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế được Báo Đại biểu Nhân dân đăng ngày 21/10/2026, cúm lưu hành quanh năm ở Việt Nam nhưng số ca thường tăng vào thời điểm giao mùa và những tháng thu đông mát lạnh. Người ta ở trong phòng kín nhiều hơn, cửa đóng, không khí ít lưu thông, nên giọt bắn khi ho, hắt hơi dễ lây cho người bên cạnh.

Ở góc độ toàn cầu, tờ thông tin về cúm mùa của WHO ước tính mỗi năm có khoảng 1 tỷ ca, trong đó 3–5 triệu ca nặng và 290.000–650.000 ca tử vong do nguyên nhân hô hấp. Thời gian ủ bệnh thường khoảng 2 ngày, dao động 1–4 ngày. Phần lớn người bệnh hết sốt trong khoảng một tuần, nhưng ho có thể kéo dài từ 2 tuần trở lên.

Tám việc Bộ Y tế đề nghị mỗi người làm

Dưới đây là tám biện pháp trong khuyến cáo, diễn đạt lại kèm ví dụ cụ thể:

1. Đeo khẩu trang đúng cách khi đến cơ sở y tế, đi phương tiện công cộng hoặc vào nơi đông người, không gian kín kém thông gió. Khẩu trang phải che cả mũi và miệng, không kéo xuống cằm khi nói chuyện.
2. Che miệng, mũi khi ho, hắt hơi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc khuỷu tay áo; bỏ khăn giấy vào thùng rác đúng nơi rồi rửa tay.
3. Vệ sinh cá nhân: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
4. Hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh đường hô hấp.
5. Sống lành mạnh: vận động, ăn uống hợp lý, ngủ đủ và giữ ấm cơ thể để tăng sức đề kháng.
6. Khi có sốt, ho, đau họng, sổ mũi: hạn chế tiếp xúc, nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và đeo khẩu trang khi ở gần người khác; không tự ý dùng thuốc kháng virus, kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
7. Vệ sinh bề mặt hay chạm tay như tay nắm cửa, công tắc, điện thoại; giữ nhà ở, nơi làm việc, lớp học thông thoáng.
8. Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên tránh nơi đông người và đi khám, điều trị kịp thời khi có triệu chứng.

Biện pháp thứ năm dễ bị xem nhẹ nhất. Ngủ không đủ giấc trong mùa chạy deadline cuối năm, ăn uống thất thường, ít vận động đều khiến cơ thể khó chống đỡ hơn. Một số bài tập ngắn tại nhà, như gợi ý trong bài 30 phút vận động tăng sức đề kháng, có thể duy trì cả khi trời lạnh không muốn ra ngoài.

Ai dễ biến chứng nặng khi mắc cúm?

Bộ Y tế xác định các nhóm có nguy cơ cao gồm:

• Người trên 65 tuổi.
• Trẻ em dưới 5 tuổi.
• Phụ nữ mang thai và phụ nữ trong vòng 2 tuần sau sinh.
• Người có bệnh nền: tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy thận, xơ gan, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch.

Với nhóm này, cúm không đơn thuần là "cảm vài hôm". Bệnh có thể làm nặng thêm bệnh nền sẵn có hoặc dẫn tới viêm phổi. Nếu trong nhà có ông bà đang điều trị tăng huyết áp, tiểu đường hay một em bé dưới 5 tuổi, người lớn đi làm về có dấu hiệu sổ mũi nên đeo khẩu trang trong nhà và hạn chế bế, ôm trẻ cho tới khi khỏi.

Dấu hiệu nên đưa đi khám ngay

Khuyến cáo nhấn mạnh việc đi khám kịp thời với nhóm nguy cơ. Trong thực tế, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi sốt cao không giảm, khó thở hoặc thở nhanh, đau ngực, lơ mơ, trẻ bỏ bú hoặc bỏ ăn, hay người có bệnh nền thấy bệnh của mình nặng lên. Bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm cúm và dùng thuốc hay không.

Thuốc kháng virus: đừng tự mua về "uống phòng"

Mỗi mùa cúm, nhiều người tìm mua thuốc kháng virus để uống ngay khi vừa sốt, thậm chí mua sẵn để dự trữ. Bộ Y tế khuyến cáo rõ không tự ý dùng thuốc kháng virus hay kháng sinh khi chưa có chỉ định. Lý do khá dễ hiểu:

• Không phải ca sốt, ho nào cũng do virus cúm. Có thể là cảm lạnh thông thường, COVID-19, RSV hoặc nhiễm khuẩn, mỗi loại xử trí khác nhau.
• Kháng sinh không có tác dụng với virus. Dùng sai vừa không khỏi nhanh hơn, vừa góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
• Thuốc kháng virus có chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ riêng; việc dùng cần bác sĩ cân nhắc theo tình trạng từng người.

WHO cũng khuyến cáo người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có triệu chứng nặng nên được điều trị kháng virus càng sớm càng tốt. "Sớm" ở đây là sớm được khám và kê đơn, không phải sớm tự mua. Với thuốc hạ sốt giảm đau thông thường, bạn nên đọc kỹ thành phần để tránh uống trùng hoạt chất khi dùng cùng lúc nhiều loại thuốc cảm.

Tiêm vắc xin cúm: thời điểm và đối tượng

WHO khuyến nghị tiêm vắc xin cúm hằng năm cho phụ nữ mang thai, trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, người trên 65 tuổi, người mắc bệnh mạn tính và nhân viên y tế. Vì virus cúm thay đổi qua từng năm, thành phần vắc xin cũng được cập nhật, nên mũi tiêm năm ngoái không thay được mũi năm nay.

Khi đi tiêm, hãy mang theo sổ tiêm chủng và thông tin bệnh nền để bác sĩ khám sàng lọc. Ai đang sốt cao nên hoãn tiêm tới khi khỏe. Bài viết về vai trò của vắc xin với sức khỏe cộng đồng có thêm thông tin nền nếu bạn còn băn khoăn.

Gợi ý lịch sinh hoạt cho gia đình trong mùa lạnh

Để tám biện pháp trên không chỉ nằm trên giấy, có thể biến chúng thành thói quen:

• Để sẵn một hộp khẩu trang và chai sát khuẩn ở cửa ra vào, trong cặp đi học của con và trên xe máy.
• Mở cửa sổ ít nhất vài lần mỗi ngày cho phòng thoáng, kể cả khi bật máy sưởi, rồi đóng lại khi trời quá lạnh.
• Lau tay nắm cửa, điều khiển ti vi, mặt bàn ăn mỗi ngày khi trong nhà có người ho, sốt.
• Thống nhất trong nhà: ai có triệu chứng thì ăn riêng bát đũa, ngủ riêng nếu được, đeo khẩu trang khi ở chung phòng.
• Cho trẻ nghỉ học khi đang sốt để vừa hồi phục vừa tránh lây cho bạn cùng lớp.

Không cần biện pháp đắt tiền, phần lớn hiệu quả phòng cúm đến từ những việc lặp lại đều đặn như vậy.