Ghép gan cứu bé xơ gan giai đoạn cuối: Điều kỳ diệu từ hiến tạng

Những câu chuyện em bé xơ gan giai đoạn cuối được cứu sống nhờ ghép gan luôn khiến nhiều người xúc động. Đằng sau mỗi ca ghép là một người hiến tạng, có thể là cha mẹ hiến một phần gan khi còn sống, hoặc gia đình một người đã chết não đồng ý hiến tạng. Phần lớn trẻ cần ghép gan mắc bệnh bẩm sinh, phổ biến nhất là teo đường mật, và nhiều trường hợp có thể được can thiệp sớm hơn nếu cha mẹ nhận ra dấu hiệu ngay từ những tuần đầu sau sinh. Bài viết giải thích hành trình này và những điều cha mẹ nên biết.

Vì sao trẻ nhỏ lại bị xơ gan

Khác với người lớn, xơ gan ở trẻ hiếm khi do rượu hay gan nhiễm mỡ. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Teo đường mật bẩm sinh: đường dẫn mật từ gan xuống ruột bị viêm, xơ và tắc. Mật ứ lại làm tổn thương gan, tiến triển thành xơ gan trong vài tháng đến vài năm nếu không được xử lý.
• Bệnh chuyển hóa di truyền: một số rối loạn bẩm sinh khiến gan tích tụ chất độc hoặc không xử lý được chất dinh dưỡng.
• Hội chứng ứ mật di truyền.
• Viêm gan virus mạn tính, suy gan cấp do nhiều nguyên nhân.

Teo đường mật là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ghép gan ở trẻ em trên thế giới.

Dấu hiệu sớm cha mẹ cần để ý

Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh rất phổ biến và thường tự hết sau một đến hai tuần. Cần đưa trẻ đi khám khi:

• Vàng da kéo dài quá hai tuần, hoặc hết rồi lại vàng trở lại.
• Phân bạc màu: vàng nhạt, trắng như cứt cò, màu đất sét.
• Nước tiểu sẫm màu như nước trà, thấm vàng tã.
• Bụng to dần, gan lách to.
• Trẻ chậm tăng cân, dễ chảy máu, bầm tím.

Phát hiện sớm teo đường mật rất quan trọng. Phẫu thuật Kasai, nối ruột trực tiếp với gan để dẫn lưu mật, đạt hiệu quả tốt nhất khi làm trong khoảng hai tháng đầu đời. Nhiều trẻ được mổ sớm có thể sống với gan của chính mình nhiều năm; những trẻ mổ muộn hoặc phẫu thuật không thành công thường cần ghép gan.

Ghép gan cho trẻ diễn ra như thế nào

Đánh giá trước ghép

Trẻ được làm nhiều xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh để đánh giá mức độ bệnh, chức năng các cơ quan, nhóm máu và các bệnh nhiễm trùng. Bác sĩ sẽ quyết định thời điểm ghép phù hợp.

Nguồn gan ghép

Gan là cơ quan có khả năng tái tạo đặc biệt; một phần nhỏ gan của người lớn có thể đủ cho một em bé và sẽ lớn dần theo trẻ.

Sau ghép

Trẻ phải dùng thuốc chống thải ghép lâu dài, khám định kỳ, theo dõi nhiễm trùng và chức năng gan. Nhiều trẻ sau ghép có thể đi học, chơi đùa, phát triển gần như bạn bè cùng tuổi. Gia đình cần tuân thủ chặt chẽ lịch uống thuốc và tái khám.

Giá trị của người hiến tạng

Việt Nam đã thực hiện ghép gan từ hơn hai thập kỷ qua, kỹ thuật ngày càng hoàn thiện ở nhiều bệnh viện lớn. Rào cản lớn nhất vẫn là nguồn tạng. Nhiều bệnh nhân, cả trẻ em và người lớn, đã không kịp chờ được ghép.

Một người chết não hiến tạng có thể cứu sống nhiều người, như những câu chuyện được kể trong bài hiến tạng sau tai nạn cứu sống nhiều người. Quyết định của gia đình người hiến trong lúc đau thương nhất là món quà vô giá.

Đăng ký hiến tạng

Người muốn đăng ký hiến mô, tạng sau khi qua đời có thể liên hệ Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người hoặc các ngân hàng mô, bệnh viện được phép. Điều quan trọng là chia sẻ mong muốn với gia đình, vì trong thực tế, sự đồng thuận của người thân rất cần thiết.

Những hiểu lầm về hiến tạng

• “Hiến tạng làm thi thể không nguyên vẹn.” Phẫu thuật lấy tạng được thực hiện như một ca mổ, thi thể được khâu lại và trả về cho gia đình tổ chức tang lễ.
• “Đăng ký hiến tạng thì bác sĩ sẽ không cố cứu.” Việc cấp cứu và điều trị luôn được thực hiện độc lập; chết não được xác định theo quy trình chặt chẽ bởi hội đồng chuyên môn.
• “Người hiến sống sẽ suy yếu.” Người hiến một phần gan được đánh giá kỹ trước mổ, gan tái tạo dần; đa số trở lại sinh hoạt bình thường sau thời gian hồi phục, dù vẫn có rủi ro phẫu thuật cần được giải thích đầy đủ.

Phòng bệnh gan ở trẻ từ sớm

Không phải bệnh gan nào cũng phòng được, nhưng cha mẹ có thể:

• Theo dõi màu da, màu phân, màu nước tiểu của trẻ sơ sinh; nhiều nơi có thẻ so màu phân giúp phát hiện sớm teo đường mật.
• Tiêm vắc xin viêm gan B cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh và đủ các mũi tiếp theo. Tìm hiểu thêm về vai trò của vắc xin trong bảo vệ trẻ.
• Mẹ mang thai được xét nghiệm viêm gan B để có biện pháp phòng lây truyền cho con.
• Không tự cho trẻ uống thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc vì có thể gây tổn thương gan.
• Khám ngay khi trẻ vàng da bất thường thay vì chờ “tự hết”.

Mỗi ca ghép gan thành công là kết quả của nhiều người: đội ngũ y tế, gia đình kiên trì và những người hiến tạng. Hiểu đúng về bệnh gan ở trẻ và về hiến tạng là cách mỗi người có thể góp phần.