Ung Thư Trực Tràng: Những Thói Quen Âm Thầm Hại Đường Ruột

Những thói quen được xem là bất lợi cho đường ruột và liên quan đến ung thư đại trực tràng gồm: ăn nhiều thịt chế biến sẵn và thịt đỏ, ăn ít rau và chất xơ, ngồi nhiều ít vận động, thừa cân béo bụng, hút thuốc và uống rượu bia thường xuyên. Bên cạnh đó, một thói quen rất "Việt Nam" làm chậm phát hiện bệnh là thấy máu khi đi tiêu thì tự mua thuốc trĩ. Thay đổi những điều này không đảm bảo bạn không mắc bệnh, nhưng giúp giảm nguy cơ và phát hiện sớm hơn.

Trực tràng ở đâu và vì sao dễ bị bỏ qua

Trực tràng là đoạn cuối của ruột già, dài khoảng mười mấy centimet, nối với ống hậu môn. Đây là nơi chứa phân trước khi tống ra ngoài. Vì nằm sát hậu môn, triệu chứng của ung thư trực tràng (chảy máu, mót rặn, đi tiêu nhiều lần) rất giống bệnh trĩ, khiến nhiều người chủ quan trong thời gian dài.

Thói quen 1: Bữa ăn nhiều thịt chế biến, ít rau

Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, pate, lạp xưởng, chả công nghiệp tiện lợi cho bữa sáng và bữa tối vội. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp thịt chế biến vào nhóm tác nhân gây ung thư đại trực tràng, còn thịt đỏ ở nhóm "có thể gây ung thư". Điều này không có nghĩa ăn một miếng xúc xích là bị ung thư, mà là ăn thường xuyên trong nhiều năm làm nguy cơ tăng lên.

Thay đổi dễ làm: giữ thịt chế biến cho dịp thỉnh thoảng; thay một vài bữa thịt đỏ trong tuần bằng cá, đậu phụ, trứng, thịt gà; mỗi bữa có ít nhất một đĩa rau.

Thói quen 2: Thiếu chất xơ và nước

Chất xơ từ rau, củ, đậu, ngũ cốc nguyên hạt giúp phân mềm, đi tiêu đều và nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi trong ruột. Bữa ăn nhiều cơm trắng, bánh mì trắng, mì gói và ít rau khiến lượng xơ thấp. Uống ít nước càng làm táo bón nặng hơn.

Thay đổi dễ làm: trộn gạo lứt hoặc khoai vào cơm trắng; ăn trái cây nguyên quả thay vì nước ép; thêm đậu vào canh, cháo. Một số phụ gia trong thực phẩm chế biến cũng được nghiên cứu về ảnh hưởng tới niêm mạc ruột, xem bài chất nhũ hóa trong thực phẩm chế biến.

Thói quen 3: Ngồi cả ngày

Dân văn phòng, tài xế, người làm việc với máy tính có thể ngồi hơn mười tiếng mỗi ngày. Ít vận động liên quan đến tăng nguy cơ ung thư đại tràng, đồng thời làm nhu động ruột chậm, táo bón và béo bụng.

Thay đổi dễ làm: đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi giờ ngồi; đi bộ nhanh sau bữa tối; chọn cầu thang thay thang máy khi có thể; tích lũy dần đến mức vận động vừa phải hầu hết các ngày trong tuần.

Thói quen 4: Rượu bia và thuốc lá

Uống rượu bia thường xuyên và hút thuốc đều liên quan đến ung thư đại trực tràng. Với nhiều người, "nhậu" gắn liền với thịt nướng, đồ chiên, lòng, xúc xích, nghĩa là nhân đôi yếu tố nguy cơ trong cùng một bữa.

Thay đổi dễ làm: đặt ngày không rượu trong tuần; gọi thêm rau và món luộc khi đi ăn; tìm hỗ trợ cai thuốc lá tại cơ sở y tế nếu đã thử tự bỏ nhiều lần không thành.

Thói quen 5: Nhịn đi tiêu, rặn mạnh, ngồi toilet lâu

Nhịn đi tiêu vì bận hoặc ngại nhà vệ sinh công cộng làm phân khô cứng, gây táo bón. Ngồi lâu với điện thoại, rặn mạnh dễ dẫn tới trĩ, nứt hậu môn. Những thói quen này chưa được chứng minh là gây ung thư trực tràng, nhưng chúng tạo ra bệnh trĩ mạn tính, và chính bệnh trĩ làm người ta quen với việc "có máu khi đi tiêu", dễ che lấp dấu hiệu nguy hiểm.

Thói quen 6: Tự chữa trĩ, không đi khám

Đây là thói quen nguy hiểm nhất trong danh sách vì nó trì hoãn chẩn đoán. Thuốc đặt, thuốc bôi trĩ mua không cần khám có thể làm giảm triệu chứng tạm thời, khiến người bệnh tin rằng mình chỉ bị trĩ. Bác sĩ có thể thăm trực tràng bằng tay, nội soi hậu môn trực tràng hoặc nội soi đại tràng để phân biệt.

Thói quen tốt: tầm soát đúng tuổi

Ngay cả khi sống lành mạnh, ung thư đại trực tràng vẫn có thể xảy ra. Tầm soát định kỳ từ khoảng 45 tuổi với người nguy cơ trung bình, sớm hơn với người có tiền sử gia đình, giúp tìm và cắt polyp trước khi chúng thành ung thư. Bài tầm soát ung thư đại tràng hướng dẫn chi tiết các lựa chọn và cách chuẩn bị nội soi.

Một tuần thử thay đổi

• Ngày 1–2: thêm một phần rau vào bữa sáng hoặc bữa trưa.
• Ngày 3: bỏ xúc xích, thịt nguội trong bữa sáng, thay bằng trứng hoặc đậu.
• Ngày 4: đi bộ 20–30 phút sau bữa tối.
• Ngày 5: một ngày không rượu bia.
• Ngày 6: đặt lịch đi khám nếu bạn đang có triệu chứng đường ruột kéo dài.
• Ngày 7: nhìn lại, giữ những thay đổi thấy dễ duy trì.

Những thay đổi nhỏ, làm đều, có giá trị hơn kế hoạch ăn kiêng khắt khe bỏ dở sau vài ngày. Nếu bạn cần thêm ý tưởng, bài thử thách 7 ngày thay đổi thói quen có cách tiếp cận tương tự cho sức khỏe tinh thần.