Hàng giả và nỗi lo ung thư: thực phẩm, mỹ phẩm giả bủa vây

Thực phẩm và mỹ phẩm giả không chỉ là chuyện mất tiền: chúng có thể chứa phẩm màu công nghiệp, chất bảo quản cấm, kim loại nặng, độc tố nấm mốc, những chất mà khi phơi nhiễm lâu dài có liên quan tới nguy cơ ung thư và tổn thương gan, thận. Người tiêu dùng không thể kiểm nghiệm tại nhà, nhưng có thể giảm rủi ro rất nhiều bằng cách mua ở kênh rõ nguồn gốc, kiểm tra nhãn mác, cảnh giác với giá rẻ bất thường và biết tra cứu thông tin cảnh báo. Bài viết tổng hợp những nhóm hàng hay bị làm giả, cách nhận biết và việc cần làm khi phát hiện.

Hàng giả liên quan đến ung thư như thế nào

Cần nói rõ: không phải món hàng giả nào cũng gây ung thư, và ung thư là bệnh có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên hàng giả nguy hiểm vì không ai kiểm soát thành phần. Một số chất từng bị phát hiện trong hàng giả, hàng kém chất lượng là chất đã được cơ quan nghiên cứu quốc tế xếp vào nhóm gây ung thư hoặc có thể gây ung thư:

• Formaldehyde (formalin): dùng trái phép để giữ thực phẩm tươi lâu, được xếp nhóm gây ung thư ở người.
• Aflatoxin: độc tố từ nấm mốc trên lạc, ngô, hạt bảo quản kém, liên quan chặt chẽ đến ung thư gan.
• Phẩm màu công nghiệp: như Sudan dùng để tạo màu đỏ cho ớt bột, tương ớt; không được phép dùng trong thực phẩm.
• Kim loại nặng: chì, thủy ngân, asen trong mỹ phẩm trôi nổi (đặc biệt kem trộn làm trắng), thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
• Dầu ăn tái chế, chiên đi chiên lại tạo ra các hợp chất có hại.

Thói quen nấu nướng sai cách cũng tạo ra những chất có hại; bạn có thể tham khảo bài nấu ăn an toàn để phòng ngừa ung thư.

Những nhóm hàng hay bị làm giả

Dấu hiệu nhận biết hàng đáng ngờ

• Giá rẻ bất thường so với mặt bằng thị trường, "xả kho", "hàng công ty thanh lý".
• Bao bì kém: in mờ, lem, sai chính tả, tem chống giả bong tróc, không có nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập khẩu.
• Thông tin không đầy đủ: thiếu tên, địa chỉ đơn vị sản xuất hoặc chịu trách nhiệm, thiếu số lô, hạn dùng.
• Quảng cáo thổi phồng: "chữa khỏi ung thư", "trắng da sau 7 ngày", "giảm 10 kg một tháng".
• Kênh bán không rõ ràng: bán qua tin nhắn, livestream không có địa chỉ cửa hàng, không xuất hóa đơn.
• Sản phẩm khác lạ: mùi, màu, kết cấu khác với lần mua trước ở nơi chính hãng.

Cách tự bảo vệ khi mua sắm

1. Mua ở kênh chính thức: siêu thị, nhà thuốc, cửa hàng chính hãng, gian hàng chính hãng trên sàn thương mại điện tử.
2. Tra cứu số công bố: mỹ phẩm trên cổng của Cục Quản lý Dược; thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên cổng của Cục An toàn thực phẩm.
3. Kiểm tra thông báo thu hồi, cảnh báo từ Bộ Y tế, Sở Y tế, lực lượng quản lý thị trường.
4. Giữ hóa đơn, chứng từ để khiếu nại khi cần.
5. Hỏi dược sĩ, bác sĩ trước khi dùng thực phẩm chức năng, đặc biệt khi đang điều trị bệnh.

Với mỹ phẩm, các vụ việc buôn bán hàng giả quy mô lớn và trách nhiệm pháp lý liên quan đã được phân tích trong bài pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trước mỹ phẩm giả. Cách kiểm tra cụ thể một sản phẩm như kem chống nắng có trong bài nhận biết kem chống nắng giả.

Pháp luật xử lý hàng giả ra sao

Bộ luật Hình sự có các tội danh riêng về sản xuất, buôn bán hàng giả, trong đó hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh bị xử lý nghiêm khắc hơn, với mức án cao nhất có thể là tù chung thân hoặc tử hình đối với thuốc giả trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Hành vi chưa đến mức hình sự bị xử phạt hành chính, tịch thu, tiêu hủy hàng hóa. Người quảng cáo, livestream bán hàng giả cũng có thể bị liên đới trách nhiệm.

Khi phát hiện hoặc nghi ngờ hàng giả

• Ngừng sử dụng, giữ lại sản phẩm, bao bì, hóa đơn.
• Nếu có biểu hiện bất thường về sức khỏe (dị ứng, đau bụng, vàng da, mệt lả), đến cơ sở y tế và mang theo sản phẩm.
• Phản ánh tới đường dây nóng của lực lượng quản lý thị trường, Sở Y tế hoặc cơ quan bảo vệ người tiêu dùng.
• Đánh giá, báo cáo gian hàng trên sàn thương mại điện tử để cảnh báo người khác.

Phòng ngừa ung thư: đừng để nỗi sợ dẫn đường

Nỗi lo ung thư đôi khi lại bị chính những kẻ bán hàng giả lợi dụng, với các sản phẩm "thải độc", "phòng ung thư", "chữa ung thư" không có cơ sở. Phòng ngừa ung thư hiệu quả dựa trên những điều đã được chứng minh: không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ăn nhiều rau quả và ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt chế biến sẵn, vận động đều, tiêm vắc xin viêm gan B và HPV theo khuyến cáo, tầm soát định kỳ. Thay đổi trong bữa ăn hằng ngày có thể bắt đầu từ những điều đơn giản như bài ăn cơm thế nào để giảm nguy cơ ung thư gợi ý.