Bạo lực y tế: vì sao bệnh viện cần an ninh và cách phòng ngừa

Bạo lực y tế là các hành vi đe dọa, xúc phạm, hành hung nhân viên y tế hoặc phá hoại tài sản bệnh viện, và nó không chỉ làm tổn thương bác sĩ, điều dưỡng mà còn trực tiếp đe dọa an toàn của chính những bệnh nhân khác đang chờ được cứu chữa. Để giảm tình trạng này, cần đồng thời ba thứ: hệ thống an ninh bệnh viện được tổ chức bài bản, quy trình giao tiếp và giải quyết khiếu nại rõ ràng, và việc xử lý nghiêm theo pháp luật mỗi khi vụ việc xảy ra.

Bạo lực y tế gồm những hành vi nào

Nhiều người nghĩ bạo lực y tế chỉ là đánh bác sĩ. Thực tế, khái niệm này rộng hơn:

• Bạo lực thể chất: đánh, đẩy, ném đồ vật, giữ người trái phép.
• Bạo lực lời nói: chửi bới, lăng mạ, đe dọa sẽ “xử” sau giờ làm.
• Bạo lực trên mạng: quay clip cắt ghép, đăng tải thông tin cá nhân, kêu gọi tấn công nhân viên y tế.
• Gây rối trật tự: tụ tập đông người, phá cửa, đập phá thiết bị trong khoa cấp cứu.

Những hành vi bằng lời nói và trên mạng ít được chú ý nhưng lại phổ biến hơn, và gây áp lực tâm lý kéo dài.

Những điểm nóng trong bệnh viện

Bạo lực thường không xảy ra ngẫu nhiên mà tập trung ở những nơi có áp lực cao:

• Khoa cấp cứu: bệnh nhân nặng, người nhà hoảng loạn, phải chờ phân loại.
• Khoa nhi: cha mẹ lo lắng cho con, dễ mất bình tĩnh.
• Ca trực đêm: ít nhân lực, ít bảo vệ, người say rượu hoặc gây gổ sau va chạm giao thông được đưa vào.
• Khu vực thông báo tin xấu: khi bệnh nhân tử vong hoặc tiên lượng nặng.

Hậu quả không chỉ dừng ở một cá nhân

Khi một bác sĩ bị hành hung trong ca trực, cả khoa phải dừng lại để xử lý. Những bệnh nhân khác đang cần cấp cứu bị chậm trễ. Về lâu dài, bạo lực y tế khiến nhân viên y tế kiệt sức, sợ hãi, có xu hướng “phòng thủ” trong điều trị hoặc rời bỏ nghề. Những chuyên khoa vốn đã thiếu người như cấp cứu, nhi, hồi sức càng khó tuyển dụng.

Các vụ việc cụ thể và cách chúng được xử lý sau đó, chẳng hạn trong bài phân tích vụ thanh niên hành hung điều dưỡng, cho thấy dư luận rất quan tâm đến việc xử lý có đủ sức răn đe hay không.

Tổ chức an ninh bệnh viện thế nào cho hiệu quả

An ninh bệnh viện không có nghĩa là biến bệnh viện thành nơi canh gác nghiêm ngặt. Mục tiêu là phòng ngừa sớm và phản ứng nhanh.

Con người

• Lực lượng bảo vệ được đào tạo về giao tiếp, xử lý xung đột, không chỉ đứng gác cổng.
• Bố trí bảo vệ thường trực ở khoa cấp cứu và các khoa có nguy cơ cao, đặc biệt ca đêm.
• Phối hợp với công an địa phương, có kênh liên lạc nhanh khi có sự cố.

Thiết bị và không gian

• Camera ở hành lang, khu chờ, khu cấp cứu, có lưu trữ hình ảnh.
• Nút báo động khẩn cấp tại bàn tiếp đón, phòng trực.
• Kiểm soát ra vào khu điều trị, hạn chế số người nhà vào cùng lúc.
• Khu chờ đủ chỗ ngồi, thông thoáng, có bảng thông tin thứ tự khám để giảm cảm giác bị bỏ rơi.

Quy trình

• Quy trình ứng phó khi có hành vi đe dọa: ai báo động, ai can thiệp, ai bảo vệ bệnh nhân khác.
• Ghi nhận, báo cáo mọi vụ việc, kể cả lời nói, để có dữ liệu cải thiện.
• Hỗ trợ tâm lý và pháp lý cho nhân viên bị tấn công.

Giao tiếp: chiếc chìa khóa phòng ngừa từ gốc

Rất nhiều xung đột bắt đầu từ cảm giác không được giải thích. Người nhà không hiểu vì sao bệnh nhân đến sau lại được khám trước (vì nặng hơn theo phân loại cấp cứu), không hiểu vì sao chưa có kết quả, không biết hỏi ai. Một số cách giảm căng thẳng:

1. Thông báo rõ nguyên tắc phân loại cấp cứu tại khu chờ.
2. Chỉ định người phụ trách cập nhật tình hình cho người nhà theo giờ.
3. Tập huấn kỹ năng báo tin xấu cho bác sĩ, điều dưỡng.
4. Có phòng riêng để trao đổi với gia đình khi bệnh nhân diễn biến nặng.

Người bệnh và người nhà nên làm gì khi bức xúc

Bức xúc khi người thân đau đớn là cảm xúc dễ hiểu. Nhưng có những cách phản ánh hiệu quả hơn nhiều so với việc to tiếng hay động tay:

• Hỏi tên, chức danh người đang điều trị và đề nghị được gặp bác sĩ trưởng ca hoặc trưởng khoa.
• Dùng đường dây nóng của bệnh viện hoặc của Sở Y tế, Bộ Y tế được niêm yết công khai.
• Gửi phản ánh bằng văn bản, ghi rõ thời gian, sự việc.
• Nếu cho rằng có sai sót chuyên môn, yêu cầu xem xét theo quy trình, có hội đồng chuyên môn đánh giá.

Đăng clip lên mạng khi chưa rõ sự việc có thể khiến người vô can bị tấn công và chính bạn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Pháp luật nói gì

Luật Khám bệnh, chữa bệnh nghiêm cấm hành vi xâm phạm sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của người hành nghề và nhân viên y tế. Tùy mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội như cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng, làm nhục người khác. Việc xử lý nhanh, công khai có ý nghĩa răn đe lớn. Ngành y cũng đã nhiều lần đặt vấn đề cải thiện điều kiện làm việc, như những trăn trở được bàn trong bài ngành y tế Việt Nam cần gì.

Một môi trường an toàn là quyền lợi của cả hai phía

Bảo vệ nhân viên y tế không đối lập với quyền của người bệnh. Một bác sĩ yên tâm làm việc sẽ khám kỹ hơn, giải thích tốt hơn; một khoa cấp cứu trật tự sẽ cứu được nhiều người hơn. Mặt khác, bệnh viện cũng cần lắng nghe và cải thiện những điều khiến người bệnh bức xúc: thời gian chờ, thái độ giao tiếp, chi phí thiếu minh bạch. Những tình huống khó về đạo đức nghề nghiệp, như được bàn trong bài y đức và quyền tự quyết của người bệnh, cho thấy niềm tin giữa thầy thuốc và người bệnh cần được xây dựng từ hai phía.