Cherry có bổ máu không? Lợi ích thật cho sức khỏe và cách ăn

Cherry thường được quảng cáo là “bổ máu”, nhưng thực tế lượng sắt trong cherry không cao, không đủ để điều trị hay phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt nếu chỉ dựa vào loại quả này. Điểm mạnh của cherry nằm ở chỗ khác: giàu anthocyanin (sắc tố đỏ tím chống oxy hóa), có vitamin C giúp cơ thể hấp thu sắt từ các thực phẩm khác tốt hơn, cùng kali và chất xơ. Ăn cherry như một phần của chế độ ăn đa dạng là tốt, nhưng người thiếu máu cần tìm nguồn sắt thật sự và đi khám để tìm nguyên nhân.

Vì sao cherry bị gắn với “bổ máu”

Màu đỏ thẫm của cherry dễ khiến người ta liên tưởng tới máu, theo kiểu “ăn đỏ bổ đỏ”. Ngoài ra, một số tài liệu dân gian và quảng cáo bán hàng thổi phồng hàm lượng sắt. Thực tế, màu đỏ của cherry đến từ anthocyanin, không phải sắt. So với các nguồn sắt như thịt bò, gan, huyết, nghêu sò hay rau lá xanh đậm, lượng sắt trong cherry thấp hơn đáng kể.

Cherry thực sự có gì

• Anthocyanin và polyphenol: nhóm chất chống oxy hóa tạo màu đỏ tím.
• Vitamin C: hỗ trợ miễn dịch, tổng hợp collagen và tăng hấp thu sắt không phải từ thịt (sắt từ thực vật).
• Kali: hỗ trợ cân bằng huyết áp trong chế độ ăn ít muối.
• Chất xơ: tốt cho tiêu hóa.
• Melatonin: có mặt tự nhiên, nhiều hơn ở cherry chua (tart cherry), loại ít gặp tươi ở Việt Nam.

Lợi ích được nhắc đến nhiều

Hỗ trợ hấp thu sắt khi ăn kèm

Đây là cách cherry thực sự “giúp” máu: ăn cherry hoặc trái cây giàu vitamin C trong hoặc sau bữa có rau lá xanh, đậu, giúp cơ thể hấp thu sắt từ những thực phẩm đó tốt hơn. Bài rau chân vịt và hàm lượng sắt là ví dụ về nguồn sắt thực vật nên kết hợp.

Giảm đau nhức sau vận động

Một số nghiên cứu, chủ yếu với nước ép cherry chua, ghi nhận tác dụng giảm đau cơ sau tập luyện ở mức độ nhất định. Kết quả không đồng nhất và chủ yếu ở dạng cô đặc, không phải vài quả cherry ngọt.

Liên quan đến bệnh gút

Có nghiên cứu quan sát cho thấy người ăn cherry có tần suất cơn gút thấp hơn. Đây là gợi ý thú vị nhưng chưa thể thay thuốc điều trị; người bệnh gút cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Giấc ngủ

Melatonin trong cherry chua được nghiên cứu cho giấc ngủ, nhưng lượng trong cherry ngọt ăn tươi khá thấp. Đừng kỳ vọng cherry thay thế các thói quen ngủ lành mạnh.

Thiếu máu: cần gì hơn là trái cây

Thiếu máu có nhiều nguyên nhân: thiếu sắt (do ăn thiếu, kinh nguyệt nhiều, mang thai, mất máu tiêu hóa), thiếu vitamin B12, folate, bệnh thalassemia, bệnh mạn tính. Mỗi nguyên nhân cần cách xử trí khác nhau. Một số nguyên tắc:

• Đi khám và xét nghiệm công thức máu, sắt huyết thanh, ferritin khi có dấu hiệu mệt mỏi, da xanh, chóng mặt, tim đập nhanh khi gắng sức.
• Bổ sung sắt dạng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự uống kéo dài vì thừa sắt cũng gây hại.
• Người mang gen thalassemia không nên tự bổ sung sắt khi chưa có chỉ định.
• Ăn đủ thực phẩm giàu sắt: thịt đỏ nạc, gan (lượng vừa phải), cá, trứng, đậu, rau lá xanh đậm.
• Tránh uống trà, cà phê ngay trong bữa ăn giàu sắt vì làm giảm hấp thu.

Chọn cherry nhập khẩu tươi ngon

Cherry bán ở Việt Nam chủ yếu nhập từ Mỹ, Úc, New Zealand, Chile theo mùa, giá khá cao. Để chọn được quả ngon:

Nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng, cẩn thận với hàng “cherry giá rẻ bất thường” có thể là hàng kém chất lượng hoặc trái cây khác bị gắn mác.

Bảo quản và rửa đúng cách

• Không rửa trước khi cất; để nguyên cuống, cho vào hộp hoặc túi thoáng trong ngăn mát.
• Ăn trong vài ngày để giữ độ giòn ngọt.
• Rửa dưới vòi nước chảy ngay trước khi ăn; cách làm sạch trái cây giảm tồn dư hóa chất được hướng dẫn trong bài rửa hoa quả loại bỏ thuốc trừ sâu.

Ai nên ăn có chừng mực

• Trẻ nhỏ: cherry có hạt cứng dễ gây hóc; nên bỏ hạt, cắt nhỏ trước khi cho trẻ ăn.
• Người tiểu đường: cherry có đường tự nhiên, nên ăn lượng vừa phải, tính vào tổng lượng trái cây trong ngày.
• Người hội chứng ruột kích thích: cherry chứa một số loại đường dễ lên men, có thể gây đầy bụng.
• Người bệnh thận cần hạn chế kali: hỏi bác sĩ về lượng phù hợp.

Không nhai, đập vỡ hạt cherry. Hạt của nhiều loại quả họ hoa hồng chứa hợp chất có thể giải phóng cyanide khi bị nghiền; nuốt nguyên vài hạt thường không gây hại, nhưng không nên cố ý nhai.

Cách ăn cherry ngon hơn

Cherry ngon nhất khi ăn tươi, ướp lạnh nhẹ. Có thể cho cherry bỏ hạt vào sữa chua không đường, yến mạch buổi sáng hoặc salad rau mầm để món ăn thêm màu sắc mà không cần thêm đường.

Cherry trong bữa ăn đa dạng

Hãy xem cherry là món tráng miệng ngon, giàu chất chống oxy hóa, thay cho bánh kẹo ngọt. Kết hợp cherry với nhiều loại trái cây khác theo mùa của Việt Nam như ổi, cam, đu đủ, vốn rẻ hơn mà giàu vitamin C không kém; một số gợi ý có trong bài trái cây dưỡng da từ bên trong. Với sức khỏe máu, điều quan trọng nhất vẫn là chế độ ăn đủ sắt và đi khám khi có dấu hiệu thiếu máu.