Ung Thư Ruột: Dấu Hiệu Theo Từng Đoạn Ruột Và Tầm Soát Sớm

"Ung thư ruột" là cách gọi chung, nhưng trên thực tế gồm các bệnh khác nhau tùy vị trí: ung thư ruột non (hiếm gặp), ung thư đại tràng và ung thư trực tràng (thường gộp là ung thư đại trực tràng, phổ biến hơn nhiều). Dấu hiệu chung đáng lo là đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đi tiêu, đau bụng kéo dài, thiếu máu và sụt cân. Tầm soát sớm chủ yếu nhắm vào đại trực tràng, bằng nội soi hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân.

Bài này giúp bạn hình dung "ruột" gồm những đoạn nào, vì sao cùng là ung thư ruột mà biểu hiện lại khác, và khi đến bệnh viện thì nên bắt đầu từ đâu.

Bản đồ đường ruột trong vài dòng

Sau dạ dày là ruột non, dài vài mét, gồm tá tràng, hỗng tràng và hồi tràng, nơi hấp thu phần lớn chất dinh dưỡng. Tiếp theo là ruột già: manh tràng, đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma, rồi trực tràng và ống hậu môn. Mỗi đoạn có vị trí, chức năng và độ "đặc" của phân khác nhau, nên khối u ở từng chỗ gây triệu chứng khác nhau.

Dấu hiệu theo từng vị trí

Vì triệu chứng của ung thư trực tràng rất giống trĩ, nhiều người tự điều trị trĩ suốt nhiều tháng. Bài dấu hiệu báo động của ung thư đại tràng có bảng so sánh chi tiết hơn giữa trĩ, hội chứng ruột kích thích và ung thư.

Những dấu hiệu "chung" của mọi ung thư ruột

• Đau bụng tái diễn không theo quy luật bữa ăn.
• Thiếu máu thiếu sắt không giải thích được.
• Sụt cân, chán ăn, mệt mỏi kéo dài.
• Thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài trên vài tuần.
• Dấu hiệu tắc ruột: đau quặn, bụng chướng, nôn, bí trung đại tiện. Đây là tình huống cấp cứu.

Tầm soát sớm: tập trung vào đại trực tràng

Ung thư ruột non quá hiếm nên không có chương trình tầm soát cho người bình thường. Ngược lại, ung thư đại trực tràng phổ biến và phát triển từ polyp trong nhiều năm, rất phù hợp để tầm soát.

Hai lựa chọn chính

• Nội soi đại tràng: nhìn trực tiếp toàn bộ ruột già, cắt polyp ngay. Cần làm sạch ruột trước.
• Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FIT): làm tại nhà, lặp lại hằng năm, dương tính thì phải nội soi.

Người nguy cơ trung bình thường được khuyên bắt đầu từ khoảng 45 tuổi; người có tiền sử gia đình, viêm ruột mạn tính hay hội chứng di truyền cần bắt đầu sớm hơn. Chi tiết về lịch và cách chuẩn bị có trong bài tầm soát và phòng ngừa ung thư đại tràng.

Lộ trình khám khi đã có triệu chứng

Khi có dấu hiệu bất thường, đây không còn là tầm soát mà là khám chẩn đoán. Lộ trình thường gặp:

1. Khám chuyên khoa tiêu hóa: hỏi bệnh, khám bụng, thăm trực tràng.
2. Xét nghiệm máu: công thức máu, sắt, chức năng gan thận.
3. Nội soi: đại tràng là chính; nội soi dạ dày nếu nghi đường tiêu hóa trên.
4. Sinh thiết: mẫu mô để xác định bản chất tổn thương.
5. Chẩn đoán hình ảnh: CT, MRI để đánh giá mức độ lan rộng nếu là ung thư.
6. Khảo sát ruột non (khi cần): nội soi viên nang, nội soi ruột non bóng kép hoặc chụp CT ruột non, khi nội soi trên và dưới không tìm ra nguyên nhân chảy máu hay thiếu máu.

Chuẩn bị gì trước buổi khám

Ghi lại: triệu chứng xuất hiện từ khi nào, tần suất đi tiêu, màu máu, cân nặng trước và hiện tại, các thuốc đang dùng (nhất là thuốc chống đông, aspirin), tiền sử gia đình về ung thư đại tràng, dạ dày, tử cung, buồng trứng. Một số hội chứng di truyền như Lynch liên quan đến nhiều loại ung thư trong cùng gia đình, nên thông tin này rất có giá trị.

Phòng ngừa song song với tầm soát

Giảm thịt chế biến sẵn, hạn chế thịt đỏ, tăng rau và ngũ cốc nguyên hạt, vận động đều, giữ cân nặng hợp lý, không hút thuốc và hạn chế rượu bia là những lời khuyên nhất quán. Người lớn tuổi có thể kết hợp tầm soát cả dạ dày và đại tràng; xem thêm bài tầm soát ung thư tiêu hóa cho người U60.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư ruột

Với ung thư đại trực tràng, các yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận gồm tuổi cao, tiền sử gia đình, polyp tuyến, viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn lâu năm, thừa cân, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia và chế độ ăn nhiều thịt chế biến sẵn. Với ung thư ruột non, yếu tố nguy cơ ít rõ ràng hơn; một số bệnh như bệnh Crohn ở ruột non, bệnh celiac hay vài hội chứng di truyền hiếm gặp được nhắc tới. Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa sẽ mắc bệnh, nhưng là lý do để bạn chủ động trao đổi với bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp thay vì chờ triệu chứng xuất hiện.

Tâm lý khi chờ kết quả

Thời gian chờ kết quả sinh thiết thường mất vài ngày và dễ gây lo âu. Hãy nhớ rằng nhiều tổn thương được sinh thiết hóa ra lành tính, và ngay cả khi là ung thư, phát hiện sớm mở ra nhiều lựa chọn điều trị. Hỏi bác sĩ khi nào có kết quả, ai sẽ giải thích, và nên mang theo người thân trong buổi đọc kết quả.