Tầm soát ung thư tiêu hóa ở tuổi U60: nên làm gì, khi nào

Người từ khoảng 50 đến 60 tuổi trở lên nên chủ động trao đổi với bác sĩ về tầm soát ung thư tiêu hóa, vì đây là độ tuổi nguy cơ ung thư đại trực tràng, dạ dày và gan tăng rõ, trong khi giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. Tầm soát đại trực tràng có thể bằng xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hoặc nội soi đại tràng; dạ dày bằng nội soi, đặc biệt với người có yếu tố nguy cơ; gan bằng siêu âm định kỳ ở người viêm gan B, C hoặc xơ gan. Phương án cụ thể tùy tiền sử gia đình, bệnh nền và sức khỏe chung, nên cần bác sĩ tư vấn chứ không làm theo một “gói chung”.

Vì sao tuổi U60 là mốc cần lưu ý

Ung thư là kết quả tích lũy của các tổn thương tế bào theo thời gian, nên nguy cơ tăng theo tuổi. Với ung thư đại trực tràng, phần lớn bắt đầu từ polyp lành tính, phát triển chậm trong nhiều năm trước khi trở thành ác tính. Phát hiện và cắt bỏ polyp qua nội soi là cách vừa tầm soát vừa phòng ngừa. Ung thư dạ dày cũng thường đi qua các giai đoạn viêm teo, chuyển sản ruột trước khi thành ung thư.

Nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng cho người nguy cơ trung bình từ khoảng 45 đến 50 tuổi. Ở tuổi 60, nếu chưa từng tầm soát, đây là thời điểm không nên trì hoãn thêm.

Ba loại ung thư tiêu hóa cần chú ý nhất

Ung thư đại trực tràng

Dấu hiệu muộn có thể là thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, phân có máu, phân nhỏ dẹt, đau bụng, sụt cân, thiếu máu. Lúc có triệu chứng, bệnh thường không còn ở giai đoạn sớm nhất. Phương pháp tầm soát chi tiết có trong bài tầm soát và phòng ngừa ung thư đại tràng.

Ung thư dạ dày

Liên quan đến nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, ăn mặn, thực phẩm muối, hun khói, hút thuốc, tiền sử gia đình. Triệu chứng sớm dễ nhầm với đau dạ dày thông thường. Bài dấu hiệu sớm và tầm soát ung thư dạ dày trình bày kỹ hơn.

Ung thư gan

Ở Việt Nam, phần lớn ung thư gan xảy ra trên nền viêm gan B, viêm gan C mạn tính, xơ gan do rượu và gan nhiễm mỡ. Người mang virus viêm gan cần được theo dõi định kỳ dù cảm thấy khỏe. Thông tin thêm ở bài dấu hiệu sớm và phòng ngừa ung thư gan.

Các phương pháp tầm soát phổ biến

Các xét nghiệm “chỉ điểm ung thư” trong máu thường được bán trong các gói khám không phải là công cụ tầm soát cho người khỏe mạnh vì có thể cho kết quả sai, gây lo lắng không cần thiết hoặc trấn an sai. Bác sĩ thường dùng chúng để theo dõi bệnh đã chẩn đoán.

Ai nên tầm soát sớm hơn hoặc dày hơn

• Có cha mẹ, anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng hoặc dạ dày, nhất là khi người thân mắc bệnh ở tuổi trẻ.
• Từng có polyp đại tràng, viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn kéo dài.
• Nhiễm H. pylori, viêm teo dạ dày, từng phẫu thuật dạ dày.
• Mang virus viêm gan B, C, xơ gan, uống rượu nhiều.
• Có các dấu hiệu báo động: đi ngoài ra máu, phân đen, nuốt nghẹn, nôn ra máu, sụt cân không rõ lý do, thiếu máu.

Người có dấu hiệu báo động không gọi là “tầm soát” nữa mà cần khám chẩn đoán ngay.

Chuẩn bị khi đi nội soi ở tuổi lớn

1. Mang theo danh sách thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc tiểu đường. Bác sĩ có thể hướng dẫn tạm ngưng hoặc điều chỉnh, không tự ý bỏ thuốc.
2. Báo bệnh nền như tim mạch, hô hấp, thận để bác sĩ đánh giá khi gây mê.
3. Làm sạch ruột đúng hướng dẫn trước nội soi đại tràng; ruột chưa sạch dễ bỏ sót tổn thương.
4. Có người đi cùng nếu nội soi gây mê, không tự lái xe về.

Cảnh giác với lời quảng cáo “chữa ung thư”

Người lớn tuổi thường là đối tượng của quảng cáo sản phẩm “phòng ngừa, chữa ung thư” như nước uống đặc biệt, thảo dược, thực phẩm chức năng. Không sản phẩm nào thay thế được tầm soát và điều trị y khoa. Một ví dụ điển hình được phân tích trong bài quảng cáo nước ion kiềm chữa ung thư.

Lối sống giảm nguy cơ ở mọi độ tuổi

• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; giảm thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, đồ muối mặn, đồ cháy khét.
• Giữ cân nặng hợp lý, vận động đều đặn.
• Tiêm phòng viêm gan B nếu chưa có miễn dịch; điều trị H. pylori khi được chỉ định.

Đi tầm soát không có nghĩa là đang nghi ngờ mình có bệnh. Đó là cách người lớn tuổi chủ động bảo vệ sức khỏe, và nếu phát hiện sớm, khả năng điều trị hiệu quả cao hơn rất nhiều so với khi đã có triệu chứng.