Ung thư dạ dày: dấu hiệu sớm và khi nào nên nội soi tầm soát

Ung thư dạ dày giai đoạn sớm thường không có triệu chứng hoặc chỉ gây khó chịu mơ hồ như đầy bụng, khó tiêu, đau âm ỉ vùng thượng vị, rất dễ nhầm với viêm dạ dày thông thường. Cần đi khám và nội soi khi các triệu chứng này kéo dài, tái phát dù đã dùng thuốc, xuất hiện lần đầu ở người trên 40 đến 50 tuổi, hoặc kèm dấu hiệu báo động như sụt cân, nuốt nghẹn, nôn ra máu, phân đen, thiếu máu. Nội soi dạ dày là phương pháp chủ yếu để phát hiện sớm, đặc biệt với người nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, có người thân mắc ung thư dạ dày hoặc từng được chẩn đoán viêm teo, chuyển sản ruột. Phát hiện ở giai đoạn sớm, nhiều trường hợp có thể điều trị triệt để.

Ung thư dạ dày hình thành như thế nào

Phần lớn ung thư dạ dày là ung thư biểu mô tuyến, phát triển qua một quá trình kéo dài nhiều năm: niêm mạc bị viêm mạn tính (thường do H. pylori), chuyển thành viêm teo, rồi chuyển sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư. Khoảng thời gian dài này là cơ hội để phát hiện và can thiệp sớm, nếu người bệnh được nội soi đúng lúc.

Dấu hiệu cần cảnh giác

Dấu hiệu sớm, dễ bỏ qua

• Đầy bụng, khó tiêu, ăn nhanh no kéo dài.
• Đau âm ỉ hoặc nóng rát vùng trên rốn.
• Ợ hơi, buồn nôn nhẹ, chán ăn.
• Mệt mỏi không rõ lý do.

Những triệu chứng này rất phổ biến và phần lớn do nguyên nhân lành tính. Điều đáng lo là khi chúng kéo dài nhiều tuần, không cải thiện hoặc tái đi tái lại.

Dấu hiệu báo động: cần khám sớm

• Sụt cân không chủ ý.
• Nuốt nghẹn, nuốt đau.
• Nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê.
• Đi ngoài phân đen như hắc ín.
• Thiếu máu: da xanh, hoa mắt, mệt khi gắng sức.
• Sờ thấy khối ở bụng trên, nổi hạch trên xương đòn trái.

Ai có nguy cơ cao

Các món muối chua là một phần văn hóa ẩm thực Việt; cách ăn hợp lý để giảm nitrit được trình bày trong bài ăn dưa chua sao cho tốt.

Nội soi tầm soát: ai, khi nào

Hiện ở nhiều nước châu Á có tỷ lệ ung thư dạ dày cao, nội soi được dùng để phát hiện sớm. Ở Việt Nam, bác sĩ thường cân nhắc nội soi cho:

• Người từ khoảng 40 đến 50 tuổi trở lên có triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc mới xuất hiện.
• Người có người thân trực hệ mắc ung thư dạ dày, kể cả khi chưa có triệu chứng.
• Người nhiễm H. pylori, từng có viêm teo, chuyển sản ruột; tần suất nội soi lại tùy mức độ tổn thương.
• Bất kỳ ai có dấu hiệu báo động, không phân biệt tuổi.

Nội soi có thể kết hợp sinh thiết, làm test tìm H. pylori. Nội soi gây mê giúp người bệnh thoải mái hơn; cần nhịn ăn theo hướng dẫn và báo bác sĩ các thuốc đang dùng. Các phương pháp tầm soát ung thư tiêu hóa khác, như đại trực tràng, gan, được tổng hợp trong bài tầm soát ung thư tiêu hóa ở tuổi U60.

Phát hiện sớm thay đổi điều trị thế nào

Ung thư dạ dày giai đoạn rất sớm, khi tổn thương còn giới hạn ở lớp niêm mạc, có thể được cắt qua nội soi ở một số trường hợp phù hợp, không phải mổ mở. Giai đoạn muộn hơn cần phẫu thuật, hóa trị, các phương pháp điều trị khác, tiên lượng kém hơn nhiều. Đây là lý do vì sao nội soi đúng lúc có giá trị lớn.

Những sai lầm thường gặp

1. Tự mua thuốc dạ dày dùng kéo dài: thuốc giảm axit có thể làm triệu chứng dịu đi, che lấp bệnh. Dùng thuốc mà không đỡ hoặc tái phát sau khi ngưng thì phải nội soi.
2. Ngại nội soi vì sợ khó chịu: hiện có nội soi gây mê, thời gian ngắn.
3. Bỏ dở điều trị H. pylori: dùng thuốc không đủ liệu trình làm vi khuẩn kháng thuốc.
4. Tin vào bài thuốc, sản phẩm “chữa ung thư”: làm mất thời gian vàng để điều trị.

Chuẩn bị cho buổi khám tiêu hóa

Để buổi khám có hiệu quả, hãy ghi lại trước: triệu chứng bắt đầu từ khi nào, xuất hiện lúc đói hay sau ăn, có liên quan thức ăn nào, đã dùng thuốc gì và kết quả ra sao, có sụt cân không, gia đình có ai mắc ung thư đường tiêu hóa. Mang theo kết quả nội soi, xét nghiệm cũ nếu có, cùng danh sách thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông, thuốc giảm đau.

Nếu được chỉ định nội soi trong ngày, bạn cần nhịn ăn theo hướng dẫn, thường là từ đêm hôm trước. Đi cùng người thân nếu nội soi gây mê để được đưa về an toàn.

Phòng ngừa từ bữa ăn và lối sống

• Ăn nhạt hơn, hạn chế đồ muối, mắm, thịt hun khói, chế biến sẵn.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi.
• Bảo quản thực phẩm lạnh đúng cách, không ăn đồ mốc, ôi.
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
• Không dùng chung bát đũa, không mớm cơm cho trẻ để giảm lây H. pylori trong gia đình.
• Nấu nướng đúng cách, tránh đồ cháy khét; tham khảo bài nấu ăn an toàn, phòng ngừa ung thư.