Ung Thư Dạ Dày: Phòng Ngừa Và Các Hướng Điều Trị Hiện Nay

Phòng ngừa ung thư dạ dày dựa trên ba việc chính: xử lý triệt để vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) khi được bác sĩ chỉ định, giảm đồ ăn mặn và đồ muối chua, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia. Về điều trị, phẫu thuật vẫn là trụ cột, nhưng ngày nay có thêm cắt tổn thương qua nội soi cho giai đoạn rất sớm, cùng hóa trị, thuốc nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch cho giai đoạn muộn hơn.

Bài này tập trung vào câu hỏi "làm gì để tránh" và "nếu mắc thì chữa ra sao". Nếu bạn đang lo về triệu chứng cụ thể, hãy đọc thêm bài dấu hiệu sớm và tầm soát ung thư dạ dày trên trang.

Vì sao ung thư dạ dày đáng để người Việt quan tâm

Ung thư dạ dày thuộc nhóm ung thư tiêu hóa thường gặp ở Việt Nam và các nước Đông Á. Bệnh tiến triển âm thầm: giai đoạn đầu thường chỉ gây đầy bụng, ợ hơi, khó tiêu, rất dễ nhầm với viêm dạ dày thông thường. Nhiều người tự mua thuốc dạ dày uống kéo dài, đến khi sụt cân, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen mới đi khám thì bệnh đã muộn.

Tin tốt là phần lớn yếu tố nguy cơ của ung thư dạ dày nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người và mỗi gia đình. Đây là loại ung thư mà thay đổi thói quen ăn uống và xử lý nhiễm khuẩn có ý nghĩa rõ rệt.

Vi khuẩn HP: mắt xích quan trọng nhất

Helicobacter pylori là vi khuẩn sống trong lớp niêm mạc dạ dày. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp HP vào nhóm tác nhân gây ung thư cho người. Nhiễm HP lâu năm gây viêm dạ dày mạn tính, có thể dẫn tới teo niêm mạc, dị sản ruột, rồi loạn sản, và một phần nhỏ tiến triển thành ung thư. Quá trình này thường kéo dài nhiều năm, nên cắt đứt nó sớm là cơ hội lớn.

Những điều nên làm với HP

• Xét nghiệm khi có chỉ định: test hơi thở, xét nghiệm phân hoặc sinh thiết khi nội soi. Người có triệu chứng dạ dày kéo dài, có người thân trực hệ bị ung thư dạ dày nên hỏi bác sĩ về việc kiểm tra HP.
• Điều trị đủ phác đồ: phác đồ diệt HP thường gồm nhiều loại thuốc uống trong một khoảng thời gian nhất định. Bỏ dở giữa chừng làm tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
• Kiểm tra lại sau điều trị: bác sĩ thường hẹn xét nghiệm lại sau khi dừng thuốc một thời gian để xác nhận đã sạch khuẩn.
• Chú ý lây trong gia đình: HP lây chủ yếu qua đường miệng, nên thói quen gắp chung, mớm thức ăn cho trẻ nên được bỏ.

Không nên tự mua kháng sinh uống theo lời mách. Dùng sai thuốc vừa không diệt được vi khuẩn, vừa khiến lần điều trị sau khó hơn.

Bữa ăn hằng ngày và nguy cơ ung thư dạ dày

Chế độ ăn nhiều muối và thực phẩm muối, hun khói được nhắc đến nhiều trong các khuyến cáo phòng ung thư dạ dày. Muối nồng độ cao làm tổn thương niêm mạc, tạo điều kiện cho viêm kéo dài. Một số món ăn quen thuộc trong bữa cơm Việt cần được cân nhắc lại:

• Dưa, cà muối để lâu, nhất là khi bị khú hoặc lên váng.
• Cá khô, mắm, thịt xông khói, lạp xưởng ăn thường xuyên.
• Đồ nướng cháy đen, thịt chế biến sẵn.
• Thói quen chấm thêm nước mắm, muối ớt dù món ăn đã đủ vị.

Ngược lại, rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt được khuyến khích. Bảo quản thực phẩm bằng tủ lạnh đúng cách cũng giúp giảm nhu cầu ướp muối. Bạn có thể tham khảo thêm cách nấu ăn an toàn để giảm nguy cơ ung thư với những sai lầm phổ biến trong bếp.

Thuốc lá, rượu bia và cân nặng

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ đã được xác nhận với ung thư dạ dày, đặc biệt ở phần gần thực quản. Bỏ thuốc ở bất kỳ tuổi nào cũng có lợi. Rượu bia uống nhiều kéo dài gây tổn thương niêm mạc và liên quan đến nhiều loại ung thư đường tiêu hóa. Thừa cân, béo phì liên quan đến ung thư ở vùng tâm vị, chỗ nối giữa thực quản và dạ dày, cùng với bệnh trào ngược kéo dài.

Ai nên chủ động tầm soát

Không phải ai cũng cần nội soi định kỳ, nhưng một số nhóm nên trao đổi với bác sĩ tiêu hóa để có lịch phù hợp:

• Người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư dạ dày.
• Người đã được chẩn đoán teo niêm mạc, dị sản ruột hoặc polyp dạ dày.
• Người từng mổ cắt một phần dạ dày nhiều năm trước.
• Người trên 40 tuổi có triệu chứng dạ dày kéo dài, tái đi tái lại.

Với nhóm lớn tuổi, bài tầm soát ung thư tiêu hóa ở tuổi U60 giải thích kỹ hơn về lựa chọn nội soi dạ dày, đại tràng.

Các phương pháp điều trị ung thư dạ dày hiện nay

Hướng điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, vị trí khối u, đặc điểm sinh học của tế bào ung thư và thể trạng người bệnh. Quyết định thường được đưa ra bởi nhóm nhiều chuyên khoa gồm ngoại tiêu hóa, ung bướu, giải phẫu bệnh và chẩn đoán hình ảnh.

Điều "mới" thực sự nằm ở đâu

Những tiến bộ đáng kể không phải là một loại thuốc thần kỳ, mà là việc điều trị ngày càng cá thể hóa. Mẫu sinh thiết được làm thêm các xét nghiệm để biết khối u có đặc điểm gì, từ đó chọn thuốc phù hợp. Kỹ thuật nội soi cắt tách dưới niêm mạc giúp nhiều người phát hiện sớm không phải cắt dạ dày. Phẫu thuật nội soi, chăm sóc hậu phẫu và dinh dưỡng sau mổ cũng tốt hơn trước.

Hãy cẩn trọng với quảng cáo "chữa khỏi ung thư không cần mổ" bằng thảo dược hay nước uống đặc biệt. Các sản phẩm kiểu này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất, như câu chuyện về lời quảng cáo nước ion kiềm chữa ung thư từng gây xôn xao.

Sống sau điều trị: ăn uống và theo dõi

Người đã cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày cần làm quen với cách ăn mới: chia nhiều bữa nhỏ, ăn chậm, nhai kỹ, hạn chế đồ quá ngọt để tránh hội chứng dumping (choáng, vã mồ hôi, tim đập nhanh sau ăn). Sau cắt toàn bộ dạ dày, cơ thể giảm khả năng hấp thu vitamin B12, nên bác sĩ thường cho bổ sung theo chỉ định. Lịch tái khám, nội soi, chụp chiếu cần được tuân thủ để phát hiện sớm nếu bệnh quay lại.

Về mặt tinh thần, người bệnh và gia đình nên được giải thích rõ tình trạng, các lựa chọn điều trị và mục tiêu của từng giai đoạn. Hỏi bác sĩ những câu cụ thể như: "Giai đoạn hiện tại là gì?", "Mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát?", "Tác dụng phụ thường gặp và cách xử lý?".

Khi nào cần đi khám ngay

Đừng chờ đợi nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau: sụt cân không rõ lý do, nuốt nghẹn, nôn ra máu hoặc dịch như bã cà phê, đi ngoài phân đen như hắc ín, đau thượng vị kéo dài không đỡ dù đã dùng thuốc, thiếu máu không rõ nguyên nhân. Những dấu hiệu này không đồng nghĩa với ung thư, nhưng cần được bác sĩ đánh giá và thường cần nội soi để kết luận.