COVID-19 ở Việt Nam: Triệu chứng thường gặp và cách test nhanh đúng

COVID-19 ở Việt Nam đã trở thành bệnh lưu hành, nhưng mỗi đợt tăng ca vẫn khiến nhiều người lúng túng: triệu chứng thế này có phải COVID không, test lúc nào, đọc vạch thế nào cho đúng. Tóm lại: triệu chứng hiện nay chủ yếu là đau họng, sổ mũi, ho, sốt, mệt; test nhanh kháng nguyên chính xác nhất khi làm vào lúc đã có triệu chứng, đúng kỹ thuật và đọc đúng thời gian. Bài viết hướng dẫn từng bước, kèm các lỗi thường gặp khiến kết quả sai.

Triệu chứng COVID-19 hay gặp hiện nay

Các biến thể Omicron lưu hành thời gian gần đây chủ yếu gây bệnh ở đường hô hấp trên. Triệu chứng thường xuất hiện từ hai đến năm ngày sau khi tiếp xúc nguồn lây:

• Đau rát họng, khàn tiếng.
• Nghẹt mũi, chảy mũi.
• Ho khan hoặc có đờm.
• Sốt, ớn lạnh.
• Mệt mỏi, đau đầu, đau người.
• Ít gặp hơn: mất vị giác, khứu giác, tiêu chảy, buồn nôn.

Người đã tiêm vắc xin hoặc từng mắc bệnh thường có triệu chứng nhẹ, có khi chỉ như cảm lạnh. Đau họng là dấu hiệu nổi bật, chi tiết xem bài viêm họng do COVID-19.

Khi nào nên test nhanh

• Khi có triệu chứng hô hấp như trên, nhất là nếu bạn sắp gặp người già, người bệnh nền, trẻ sơ sinh.
• Khi đã tiếp xúc gần với người mắc COVID-19 và bắt đầu thấy không khỏe.
• Khi bạn thuộc nhóm nguy cơ cao: biết sớm giúp bác sĩ cân nhắc điều trị kịp thời.

Nếu không có triệu chứng mà chỉ vừa tiếp xúc, test ngay hôm đó thường cho kết quả âm tính vì virus chưa đủ nhiều. Nên chờ vài ngày hoặc đến khi có triệu chứng.

Chọn và bảo quản que test

Chỉ mua que test kháng nguyên được cấp phép lưu hành, ở nhà thuốc hoặc cửa hàng uy tín, còn hạn sử dụng, bao bì nguyên vẹn. Thời kỳ đầu dịch từng có rất nhiều kit test trôi nổi, kém chất lượng bán qua mạng; bài kit test online trôi nổi chỉ ra các dấu hiệu nhận biết. Bảo quản que ở nhiệt độ phòng, tránh nắng và ẩm; nếu để trong tủ lạnh thì lấy ra để về nhiệt độ phòng trước khi dùng.

Các bước test nhanh bằng mẫu dịch mũi

Mỗi loại kit có hướng dẫn riêng, hãy đọc tờ hướng dẫn đi kèm. Quy trình chung thường như sau:

1. Rửa tay, chuẩn bị mặt bàn sạch, khô. Mở túi, đặt khay thử nằm ngang.
2. Mở ống dung dịch, đặt vào giá hoặc cắm vào lỗ trên hộp.
3. Hỉ mũi nhẹ nếu nhiều dịch. Đưa que lấy mẫu vào lỗ mũi theo độ sâu ghi trong hướng dẫn (với que lấy mẫu mũi trước thường chỉ khoảng 2 cm), xoay vài vòng sát thành mũi, làm tương tự ở bên mũi còn lại bằng cùng một que.
4. Cho que vào ống dung dịch, xoay và bóp thành ống theo số lần hướng dẫn, rồi rút que ra trong khi bóp ống để giữ lại dịch.
5. Đậy nắp nhỏ giọt, nhỏ đúng số giọt vào giếng mẫu.
6. Chờ đúng thời gian ghi trên hướng dẫn, thường 15 đến 20 phút, rồi đọc kết quả. Không đọc sau quá thời gian tối đa.

Đọc kết quả

Vạch T mờ vẫn được tính là dương tính. Vạch xuất hiện sau thời gian đọc tối đa có thể là kết quả giả, không nên căn cứ.

Vì sao kết quả có thể sai

• Test quá sớm: lượng virus chưa đủ để que phát hiện.
• Lấy mẫu không đúng: que chỉ chạm hờ ở cửa mũi, không xoay đủ.
• Nhỏ sai số giọt hoặc đọc sai thời gian.
• Que hỏng: hết hạn, bảo quản nóng ẩm.
• Bản chất xét nghiệm: test kháng nguyên kém nhạy hơn PCR, nên âm tính chưa loại trừ hoàn toàn khả năng mắc bệnh.

Kết quả dương tính thì làm gì

1. Nghỉ ngơi ở nhà, đeo khẩu trang khi gần người khác, nhất là người già và trẻ nhỏ.
2. Uống đủ nước, ăn uống nhẹ nhàng; dùng thuốc hạ sốt thông thường theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của dược sĩ.
3. Người thuộc nhóm nguy cơ cao liên hệ bác sĩ sớm, vì một số thuốc kháng virus cần bắt đầu trong vài ngày đầu và phải có chỉ định.
4. Báo cho nơi làm việc, trường học nếu cần nghỉ.
5. Đi viện ngay nếu khó thở, đau ngực, môi tím, lơ mơ, sốt cao không giảm.

Âm tính mà vẫn có triệu chứng

Hãy coi như bạn đang mắc một bệnh hô hấp có thể lây: đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc. Có thể test lại sau 24 đến 48 giờ. Nếu triệu chứng nặng lên hoặc bạn thuộc nhóm nguy cơ, đi khám để được làm xét nghiệm chính xác hơn và tìm nguyên nhân khác như cúm, viêm họng do vi khuẩn.

Test nhanh cho người trong gia đình

Khi một người trong nhà dương tính, các thành viên khác không cần test đồng loạt ngay nếu chưa có triệu chứng. Cách hợp lý hơn là theo dõi sức khỏe trong vài ngày tới; ai bắt đầu đau họng, sốt, sổ mũi thì test. Riêng người lớn tuổi, người có bệnh nền nên được test sớm khi có triệu chứng dù rất nhẹ, để bác sĩ có cơ hội cân nhắc điều trị. Ghi lại ngày bắt đầu triệu chứng và ngày test dương tính của từng người, thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá nhanh hơn nếu cần đi khám. Que test đã dùng nên cho vào túi kín rồi bỏ vào thùng rác, sau đó rửa tay.

Về các biến thể mới

Thông tin về biến thể mới xuất hiện thường xuyên. Theo các đánh giá đã công bố, que test kháng nguyên vẫn phát hiện được các dòng Omicron hiện nay. Một ví dụ là biến thể XEC, có triệu chứng không khác nhiều các dòng trước. Bạn không cần mua loại que “chuyên cho biến thể mới” như một số quảng cáo.