Trà tía tô có “giải độc gan thận” không? Cách pha và lưu ý

Trà tía tô là thức uống thảo mộc quen thuộc, thơm, ấm, có thể thay nước ngọt trong ngày và hợp khẩu vị nhiều người. Lá tía tô chứa tinh dầu và các hợp chất chống oxy hóa như axit rosmarinic, được dân gian dùng khi cảm lạnh, đầy bụng. Tuy nhiên, nói trà tía tô “giải độc gan thận, thanh lọc cơ thể” là cách nói quá: gan và thận tự làm nhiệm vụ đào thải, và chưa có bằng chứng đủ mạnh cho thấy uống trà tía tô giúp các cơ quan này “thải độc” tốt hơn ở người. Hãy coi trà tía tô là đồ uống lành mạnh, dùng vừa phải, và không thay thế điều trị khi gan thận có bệnh.

Tía tô có gì

Tía tô (Perilla frutescens) là cây rau thơm phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước châu Á. Lá có mặt tím, mặt xanh, mùi thơm đặc trưng do tinh dầu. Một số thành phần được quan tâm:

• Tinh dầu tạo mùi thơm, có thể kích thích tiêu hóa nhẹ.
• Axit rosmarinic và các polyphenol có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm trong các nghiên cứu thí nghiệm.
• Hạt tía tô giàu dầu chứa axit alpha-linolenic, một dạng omega 3 thực vật.

Trong y học cổ truyền, tía tô được dùng với tính ấm, giải cảm, hành khí, giúp giảm đầy bụng, buồn nôn. Đây là kinh nghiệm dân gian, có giá trị tham khảo nhưng không tương đương bằng chứng lâm sàng hiện đại.

Vì sao không nên tin “giải độc gan thận”

Gan chuyển hóa và trung hòa nhiều chất, thận lọc máu và đào thải qua nước tiểu. Khi gan thận khỏe, chúng tự làm việc này hằng ngày, không cần thức uống đặc biệt. Khi gan thận bị bệnh, cần điều trị theo nguyên nhân, không loại trà nào chữa được. Những nghiên cứu về tác dụng bảo vệ gan của chiết xuất tía tô chủ yếu làm trên tế bào hoặc động vật, với liều chiết xuất khác xa một cốc trà.

Nếu bạn quan tâm đến việc chăm sóc gan, những yếu tố có tác động thật là hạn chế rượu bia, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng, như phân tích trong bài thức khuya và sức khỏe gan. Với thận, giảm muối, uống đủ nước và tránh tự dùng thuốc là quan trọng nhất, xem thêm bài thực phẩm hại thận.

Cách pha trà tía tô

Trà lá tươi

1. Chọn một nắm nhỏ lá tía tô tươi, không dập úng, rửa sạch từng lá dưới vòi nước.
2. Cho vào ấm, rót nước sôi, đậy nắp ủ khoảng 5 đến 10 phút.
3. Có thể thêm vài lát gừng, một lát chanh. Hạn chế đường, mật ong.

Trà lá khô

1. Lá tía tô phơi hoặc sấy khô ở nơi sạch, thoáng, cất trong hộp kín tránh ẩm mốc.
2. Mỗi lần dùng một ít lá khô, hãm với nước sôi như pha trà.
3. Lá khô có mùi mốc, đổi màu thì bỏ.

Một vài cách kết hợp

• Tía tô với gừng: ấm, hợp ngày lạnh.
• Tía tô với chanh, sả: thơm mát, uống nguội vào mùa hè.
• Tía tô với lá bạc hà: dễ chịu sau bữa ăn nhiều dầu mỡ.

Uống bao nhiêu là hợp lý

Với người khỏe mạnh, một đến hai cốc trà tía tô mỗi ngày, xen kẽ với nước lọc, là mức vừa phải. Không nên uống thay hoàn toàn nước lọc hay uống đặc liên tục nhiều tuần. Thức uống thảo mộc nào cũng nên luân phiên, không “nghiện” một loại. Bạn có thể tham khảo thêm những thức uống thường được nhắc đến trong bài các loại nước mát gan, bổ thận với cùng tinh thần dùng vừa phải.

Ai nên thận trọng

Cảnh giác với sản phẩm “trà giải độc” đóng gói

Trên thị trường có nhiều túi trà, viên uống, cao tía tô quảng cáo “thải độc gan, thận, giảm cân, đẹp da”. Một số sản phẩm có thể trộn thêm chất nhuận tràng, lợi tiểu để tạo cảm giác “thải độc” qua đi ngoài, đi tiểu nhiều, dễ gây mất nước, rối loạn điện giải. Hãy chọn sản phẩm có nhãn rõ ràng, thành phần minh bạch, hoặc tốt nhất là tự pha từ lá tươi.

Tự trồng tía tô tại nhà

Tía tô là loại cây dễ trồng, hợp với chậu nhỏ ngoài ban công hay thùng xốp trên sân thượng. Có thể gieo hạt hoặc giâm cành từ những ngọn tía tô mua ở chợ: cắm cành vào đất ẩm, đặt nơi có nắng nhẹ, tưới đều, sau một thời gian cành sẽ ra rễ. Cây ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt, cần nắng nhưng không chịu được nắng gắt cả ngày.

Tự trồng giúp bạn có lá sạch, không lo thuốc bảo vệ thực vật, hái lúc nào dùng lúc đó. Hái ngọn thường xuyên còn giúp cây đâm nhiều nhánh, lá non hơn. Khi cây ra hoa, lá sẽ ít và cứng hơn, có thể để lấy hạt cho lứa sau.

Tía tô trong bữa cơm: cách dùng đơn giản nhất

Thay vì chỉ uống, bạn có thể ăn tía tô như rau sống kèm bún, cuốn, cho vào cháo hành tía tô khi bị cảm, nấu canh cua, ốc, cá. Dùng tía tô như rau gia vị thường xuyên trong bữa ăn là cách tự nhiên để nhận lợi ích từ loại rau này, đồng thời làm món ăn thơm ngon hơn.